Հեղինակներ

էդուարդ Հախվերդյան / Բանաստեղծ, թարգմանիչ

14.08.2014 21:12

 

«Նիդերլանդական Օրագիր» - գրական էջ, չորեքշաբթի, 23 հուլիսի, 2014 թ.


Բանաստեղծ, թարգմանիչ 
Ծնվել է 1952թ. ապրիլի 4-ին, Թեհրանում: Կրթություն է ստացել տեղի հայկական և պարսկական դպրոցներում: 1970թ. ընտանիքի հետ հայրենադարձվել և մշտական բնակություն է հաստատել Էջմիածին քաղաքում: Ավարտել է Երևանի Մ.Սարյանի անվան գեղարվեստի ուսումնարանը: Աշխատել է «Հայֆիլմ» կինոստուդիայում, ապա` Հայաստանում Իրանի Իսլամական Հանրապետության դեսպանատանը, «Նոր դար» հանդեսում: 1991թ-ից աշխատում է «Աղբյուր» մանկապատանեկան ամսագրում: 1995թ-ից Հայաստանի Գրողների միության անդամ է: Հայերեն է թարգմանել պարսից ժամանակակից գրականության հեղինակների գործեր: Նրա բանաստեղծությունները և թարգմանությունները տպագրվել են հանրապետական գրական մամուլում: 1999թ-ից հայ-իրանական «Միհր» մշակութային-հասարակական հանդեսի գրական բաժնի վարիչն է: Նաև Էջմիածնի քաղաքապետարանի «Մշակույթ» միացյալ տնօրինության տնօրենն է: 2001թ. պարսկական լեզուն և գրականությունը պրոպագանդելու համար իրանի «Էրշադի» և մշակույթի նախարարի կողմից արժանացել է արծաթե գավաթի ու վկայագրի: 

ՀՐԱՏԱՐԱԿԵԼ Է 


1-ՙ4-ը ապրիլի՚ բանաստեղծությունների ժողովածու. 1992թ. «Տապան» Երևան 

2. «Անառակ որդի» բանաստեղծությունների ժողովածու, 1996թ. «այբ- բեն» Լոս Անջելես 

3. «Իմ սիրտը լեռներում չէ՚ բանաստեղծությունների ժողովածու, 2002թ. «այբ- բեն» Լոս Անջելես 

4. «Գնում եմ էտյուդի» բանաստեղծությունների ժողովածու, 2012թ. «Անտարես» Երևան 

ԹԱՐԳՄԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ 

1. «Քոռ բու» իրանական պատմվածք և վիպակ, 1992թ, «Տապան» Երևան: 

2. «Մի այլ ծնունդ» Ֆորուղ Ֆարրոխզադ, բանաստեղծությունների ժողովածու, 1996թ. «այբ- բեն» Լոս Անջելես 


3. «Կանաչ ծավալ» Սոհրաբ Սեփեհրի, բանաստեղծությունների ժողովածու, 2000թ. «Վան Արյան» Երևան 


4. «Փոքրիկ սիրտս ու՞մ նվիրեմ» Իրանական ժամանակակից հեքիաթներ, 2000թ. ՙ «Վան Արյան» Երևան 


5. «Զահակ» Իրանական ժամանակակից դրամատռուրգիա, 2003թ. «Աղբյուր» Երևան 


6. «Սուրբ Ղուրան» 29, 30 մաս, 2004 թ «Հայաստան» Երևան 

7 «Ոսկե գմբեթ» ժամանակակից Իրանական պոեզիա, 2005 թ «Հայաստան» Երևան 


8. «Սուրբ Ղուրան» 24, 25, 26, 27 և 28 մասեր, 2005 թ «Հայաստան» Երևան 

9. «Մարգարեի արևածագը» Իրանական ժամանակակից պոեզիան / Իսլամական հեղափոխությունից հետո, 2006թ. «Հայաստան» Երևան 

10. «Սուրբ Ղուրան» հայերեն ամբողջական թարգմանությունը և ծանոթագրությունը 2006-2007 թթ. «Հայաստան» Երևան 

11.Մոլավի «Մասնավիի պատումներ» 2007թ. «Հայաստան» Երևան 

12. «Ղեյսար Ամինփուր» բանաստեղծությունների ընտրանի, 2008թ. ՙՀայաստան՚ Երևան 

13. «Նազելի նոճին» Իրանական հեքիաթներ, 2008թ. «Հայաստան» Երևան 

14. «Թարմ օդ» Ահմադ Շամլու, բանաստեղծությունների ընտրանի, 2008թ. «Հայաստան» Երևան 

15. «Թևերը թողեց բանաստեղծությանս կողքին ու հեռացավ» Վահե Արմեն, բանաստեղծություններ 

2011թ. «Ծիծեռնակ» Երևան 

16. «Փողոցների նավաստին» Շամս լանգյարուդի, 2011թ, «Հայաստան» Երևան 

Էդուարդ Հախվերդյան 
Զրույց Դանտեի, Թ.Ս. էլիոթի, Ֆ. ֆարրոխզադի եւ … Ձեզ հետ։ 
1. 
Եվ ինչու՞ ողբալ… 
«Այն ագռավը, որ թռավ 
Մեր գլխի վրայով», 
Կանխանշեց քո մահը 
Եվ կռռոցը ինչպես կույր գնդակ, 
Խոցեց իմ հոգին։ 
Ոչ ոք չգիտի, 
Ոչ ոք չգիտի, 
Թե ով է վերադառնալու 
Հայելիների հավերժական անդրադարձից, 
Եվ ինչ ծավալով է բեղմնավորվելու 



Մութ արգանդը ժամանակի։ 
Մենք կանգնեցինք ու տեսանք, 
Փոքրիկ շատրվանների 
Ողբը անարցունք, 
Մենք կանգնեցինք ու տեսանք 
Համաճարակը փողային ախտի 
Եվ մեր մատներից դանդաղ հեռացող 
Հետքը թանաքի։ 
Ծառերը չեն վազում… 
Եվ ամենօրյա հրաշքները մեծ 
Տաղտուկ են բերում 
ճահիճում ապրող գիշակերներին։ 
Ոչ ոք չգիտի, 
Ոչ ոք չգիտի, 
Թե ով է վճարելու 
Ստույգ գինը երկչոտության 
Եվ ինչ՞ պատգամներով ենք վերաշինելու 
Վարդի հոգին փշրված։ 
Մենք կանգնեցինք ու տեսանք 
Ամոթից շիկնող 
Ընդվզումը արեւածաղկի։ 
Մենք կանգնեցինք ու տեսանք 
Կեղծ լուսապսակը 
Խավարասեր «մարգարեների» 
Եվ մեր սիրո ողջակիզումը 
Առ ոչինչ… 
2. 
Եվ ինչու՞ ողբալ… 
……………………………. 
Պետք է ապահովել… 
Պետք է ապահովել շրջանակը սեւ. 
«Նախքան մտածելը 
Պատահում է պատահարը» 
Եվ հետապնդող լույսերը մահվան 
Մերթ միանում են 
Ու մերթ անջատվում։ 
Ես տեսա 
Համբույրից հյուսված 
Պարանը ճոճվող 
Եվ մարմինը քո Արեւածաղիկ։ 
Ծառերը չեն վազում Նրանք սուզվելով 
Բարձրանում են վեր։ 
Իսկ ժամանակը… 
Իսկ ժամանակը անսեռ իր ձայնով 
Միայն մի բան է շշնջում հիմա 
ԱՆՈՐՈՇՈՒԹՅՈՒՆ… 
3. 
Եվ ինչու՞ ողբալ… 
Եվ ինչու՞ ողբալ 
«Հասարակ իշխանության ուժը կորուսյալ… 
Ի՞նչ վայր է սա, ի՞նչ երկիր, ի՞նչ աշխարհամաս», 
Ուր միայն ապրիլը չէ ամենադաժան ամիսը, 
Եվ առանց անձրեւների 
Ազգի բեղուն արգանդից 
Դուրս է հորդում 
Հոծ բանակը սինլքորների 
«Նրանց, ովքեր շան ատամ են սրում 
Ենթադրելով մահ։ 
Նրանց, ովքեր հծծահավի փառքով են ցնծում 
Ենթադրելով մահ։ 
Նրանց, ովքեր նստել են գոհության խոզանոցներում 
Ենթադրելով մահ։ 
Նրանց, ովքեր անասնական մտացնծություն են ապրում 
Ենթադրելով մահ» ։ 
Իսկ երկիրը ծանրորեն հիվանդ, 
Իսկ երկիրը դաժանորեն եթերացված, 
Ընկած սեղանին վիրահատության 
Լուռ ճչում է. 
«ՈՎ ԻՄ ԺՈՂՈՎՈՒՐԴ, ԵՍ ՔԵԶ Ի՞ՆՉ ԵՄ ԱՐԵԼ…» 
4. 
Ծառի բողբոջը ինձ հուշում էր ապրելու մասին, 
Փոքրիկ շատրվանը ինձ հուշում էր ապրելու մասին, 
Թաղվող հատիկը ինձ հուշում էր ապրելու մասին, 
Կանգուն ժայռը, գլորվող քարը 
ինձ հուշում էին ապրելու մասին, 
Իսկ «մահը այն ծառն էր հսկա, 
Որի հոգնած ճյուղերին 
Այս կողմի «Սկզբի» շնչավորները, 
Սրբերին ապավինելով լաթեր էին կապում, 
Իսկ մյուս կողմի «Վախճանի» մեռյալները 
ճանկռոտում էին նրա ֆոսֆորե արմատները» ։ 
Իսկ մահը խորհրդատուն ամենամեծ, 
Իսկ մահը ուղեկիցը հավերժական, 
Լուռ ճչում էր. 
«Ոչինչ կարեւոր չէ այնքան, 
Որքան իմ շփումը քեզ հետ, 
Բայց ես, դեռ չեմ դիպել քեզ» ։ 
Իսկ մենք 
Մեր իսկ արյանը ծարավ, 
Հրապարակներում գոռում էինք 
Քայլերգը մահվան. 
«Կեցցե… 
Կորչի…» ։ 
5. 
Մենք գայլեր ենք անհոգի, Տեր, աղոթիր մեզ ամար… 
… … … … … … … … … … … 
Ոչ մարգարե, ոչ արքա, հարկավոր չէ մեզ ոչինչ։ 
Սուրբ քարոզներ ու պատգամ, հարկավոր չէ մեզ ոչինչ։ 
Մենք գայլեր ենք անհոգի եւ «հոգիներ փոքրոգի, 
Որ ոչ Աստծուն, ոչ էլ դեւին ենք հաճո» ։ 
Մենք խժռող ենք ու լափող, 
Տեր, աղոթիր մեզ համար… 
Խաչակնքիր ու վառիր քո ջահերը սրբազան, 
Մենք մարմին ենք սնամեջ 
Ու չունենք սիրտ գթության… 
Տեր, աղոթիր մեզ համար 
Մեր ծննդի 
Ու մեր մահվան ժամանակ։ 
6. 
Մեռնող ճայը ինձ հուշում է թռիչքի մասին, 
Մեռնող ճայը ինձ հուշում է թռիչքի մասին, 
Մեռնող ճայը ինձ հուշում է թռիչքի մասին, 
Մեռնող զինվորը 
Տհասությունը մարդկային։ 
Ոչ ոք չգիտի, 
Ոչ ոք չգիտի, 
Թե ով է փրկելու 
ժառանգությունը մեր 
Միաբջիջ պրոտոզոններից, 
Ով է տանելու պարտեզն անապատ 
Եվ ի՞նչ հրաշքով 
Մեր դեմքերը աղճատված 
Կհատուցանեն 
Քաղցր բերկրանքը ինքնաճանաչման։ 
Գնանք ուրեմն, 
Հաստատուն գնանք 
Դեպի հարցն սպանիչ. 
«Ի՞ՆՉ ՊԱՏԱՀԵՑ ՄԵԶ…», 
Իսկ գուցե ոչինչ, 
Այն ենք 
Ինչ եղել ենք շարունակ… 
7. 
«Ոչ բաժանումն է կարեւոր, 
Ոչ միությունը։ 
Աա է երկիրը։ ժառանգությունը մեր» ։ 
… … … … … … … … … … … 
Անշուշտ դեռ կլինի ժամանակ 
Վերլուծության ու քննարկման, 
Անշուշտ դեռ կմնան ինչ-որ բաներ 
Պեղումների համար ու հնաբանությանը, 
«Դեռ ժամանակ կլինի, դեռ ժամանակ կլինի», 
Իսկ մինչ այդ 
Սովալլուկ մանկան նման 
Անհագորեն ծծենք 
Ամքած ծծակը 
Անփառունակ մեր Գոյության։ 
Իսկ մինչ այդ 
Շնորհ համարենք «ապրելը» 
Այն երկրռւմ, 
Որ առաջինն է, 
Որ առաջինն է, 
Որ առաջինն է… 
Իսկ մինչ այդ 
Գնանք հաստատուն, հաստատուն ու պարզ, 
Դեպի հարցն սպանիչ. 
«Ի՞ՆՉ ՊԱՏԱՀԵՑ ՄԵԶ» ։ 

ԻՄ ՍԻՐՏԸ ԼԵՌՆԵՐՈՒՄ ՉԷ… 
Բանաստեղծ Հայկ Հրայրին 
I. 
Ահա և ես… 
Դյուրախոց թիրախ, 
Որին շարունակ պիտի խոցոտեն 
Եվ աստվածները հզոր ու չարկամ 
Եվ մարդուկները ճճվային գանգով… 
Ահա տեգերը 
Իմ կրծքին ուղղված, 
Բայց ես հերոս չեմ 
Եվ ոչ էլ Ռազմիկ՝ 
Պարտված ու շվար, 
Միայնակ կանգնած 
Այս փորձարարական կյանքի հարթակին… 
Ուրիշ արյուն է իմ հոգում հոսում, 
Ուրիշ ձայներ են ինձ առաջնորդում 
Բայց ահա եկել 
Խրտվիլակի պես խրվել եմ այստեղ, 
Այս քավարանում, 
Որ հազար տեղից քրքրված հոգիս՝ 
Դոն Քիշոտյան խենթ միամտությամբ, 
Առագաստ դարձնեմ հողմերի դիմաց, 
Իսկ հողմերը կույր փչում են անտես՝ 
Մաս-մաս տանելով 
Իմ ժամանակի ծվենները լույս… 
II. 
Եվ ժամանակը հոսեց առանց ինձ… 
Ոչինչ իմը չէր 
Ու ես ոչնչի… 
Անձրև էր ու արև 
Ինչ-որ տեղ շատ մոտիկ 
Գորշ գայլը ծնում էր գայլուկներ… 
Վազում էր երեխան՝ 
Շուրթերին ավետիսը գարնան, 
Վազում էի ես՝ տագնապած, 
Դեպի մութ ոհմակը գայլերի… 
Ոչինչ իմը չէր 
Ու ես ոչնչի… 
Անձրև էր ու արև 
Եվ ընթացք կորուսյալ… 
III. 
Ես այստեղ 
Ենթադրում էի, որ 
Դեռևս բանաստեղծ եմ 
Բայց ամեն առավոտ, 
5: 30-ին, 
Բոլոր երազներս ավերած, 
Մահվան freeway-ներով 
Նետվում եմ քաղաքակրթության խորխորատը 
Որթեսզի ձեռքս դրած կրծքիս 
Քաղաքակիրթ ու զուսպ գոռամ. 
This site is full… 
This site is full… 
Իսկ մահը այստեղ 
Գիտակցություն չէ, 
Ոչ էլ վիթխարի ցուլ վրաս հարձակւող, 
Այլ փսլնքոտ, 
Առօրյա երևույթ, 
Որի դեմ անիմաստ է կարմիր պաստառ ճոճելը: 
VI. 
Ես այստեղ 
Փորձարկում եմ խաչելություն՝ առանց խաչի, 
Ցեղասպանպւթյուն՝ առանց արյան, 
Գաղթ՝ առանց թշվառության, 
Թռիչք՝ առանց բարձրունքի, 
Սեր՝ առանց կնոջ, 
Կյանք՝ առանց ապրելու 
Մահ՝ առանց մեռնելու: 
Ես այստեղ փորձարկում եմ 
Ճամբորդությունը Դանտէի՝ 
Քավարանից downtown, 
Downtown-ից քավարան, 
Որպեսզի անտերունչ շան նման 
Անտարբեր ու անհոգի, 
Ձեռքս դրած կրծքիս, 
Քաղաքակիրթ ու զուսպ գոռամ. 
$10 
$5 
$1 
V. 
Ես այտեղ 
Չնչին գումարով «վայելում» եմ՝ 
Խոյահարող արհեստական կրծքերով, 
Զարդարուն պորտիկներով, 
Տիկնիկային աչքերով, 
Շքեղաշուք կանանց 
Կրքագրգիռ, նրբագույն վարպետությունը 
Եվ սեփական հոգու 
Դառնատտիպ ձախորդությունները ծամծմելով 
Կում-կում ըմպում եմ 
Կաստանեդայան թունդ թքիլան, 
Որպեսզի 
Խրոխտ 
Իմ կապույտ լեռան 
Ճերմակ կեցվածքով 
Երկիրն իմ պագնեմ՝ 
Երազային մտացնծությամբ: 
VI. 
Ես այստեղ 
Տեսնում եմ 
Մարդկային մտքի 
Աստվածային փայլատակումը, 
Անխորտակ, 
Հզոր ու հաստատակամ թռիչքը՝ 
Տիեզերական նվաճումների… 
Ես այստեղ, 
Հենց այստեղ 
Ջղաձիգ սրտով 
Վերհիշում եմ՝ 
Ամեմաանարյուն, 
Ամենախաղաղ մահերը՝ 
Ճերմակ տագնապի սև հովանավորությամբ 
Եվ մարդկային միաբջիջ ցեղի 
Անսահման լկտիությունը, 
Որ ինձ մղում է 
Ամենաշքեղ գաղթականության 
Որպեսզի 
Պայթող սրտով 
Վայրագորեն գոռամ. 
Իմ սիրտը լեռներում չէ… 
Լեռներն են իմ սրտում… 
VII. 
Կարող էի ոչինչ չասել, 
Եվ բեռան տակ 
Կքած գնալ մինչև ՈՉԻՆՉ… 
Բայց շառաչյուն մտրակի պես 
Հարվածում էր անձրևը դեմքիս, 
Եվ արևը կատաղած շուն 
Այս հրավառ անապատում՝ 
Հոշոտում էր նեխող հոգիս: 
Կարող էի ոչինչ չասել 
Բայց օտար էր իմ պատկերը 
Եվ իմ բույրը այս հողին, 
Եվ ընթացքը այս ուղիով 
Դեպի ՈՉԻՆՉ 
Չէր խոստանում ոչինչ-ոչինչ… 
Glendale-Downtown L.A.
394 ավտոբուսային երթուղի

 

Քրիստինա Տէր Ստեփանեան / Ես ինչքան մոմեր վառեմ...

14.08.2014 21:05

«Նիդերլանդական Օրագիր» - գրական էջ,  չորեքշաբթի , 16 հուլիսի, 2014 թ.
 
Ես ինչքան մոմեր վառեմ .

Որ մէկը՞ կրնայ մեզ լուսաւորել .

Լուսաւորել մեզ սարսափելի մութէն,

Երբ այնտեղ մանուկ մը աչքերը կը բանայ զէնքի ձայներով,

Երբ կործանիչ օդանաւերը մեր վրայէն կը թռչին կ’անցնին

Առնելով մեր յոյսն ու հաւատքը .

Իմ երեսս ինչպէ՞ս ժպտայ,

Երբ աչքերուս մէջ վախէն զատ բան չկայ .

Ու գացողը կ’երթայ, ու զարնողն ալ կը զարնէ.

Անգամ մը եւս մեր աչքերուն առջեւ եղածին կը լռենք,

Շշուկն ու փսփսուքը կը տիրեն բոլոր թաղերը

Ու բոլորս յուսահատ, յոգնած եւ թոռմած

Կը սպասենք լոյս, յոյս կը սպասենք ուշացած,

շա˜տ ուշացած խաղաղութի˜ւնը .......

***
Անդադար եղանակ մը ականջս Զիս փնտռեց այս գիշեր Գուրգուրալով ոտքերուս Պինդ սեղմելով թեւերը Ամրապինդ ու հզօր յուզելով հոգիս շարնակելով իր համերգն քաղցրահունչ շոյեց իր անուշ թելերը ոսկեղնիկ ու այլ ողողուած հոգիս, ողողուած հանգստութեամբ ու բերկրանքով, այնքան հարուստ կըզգայ զինք, այնքան խաղաղ ու անդորր, որ կը հեռանայ անորոշ ծովը, հեռուն, ուր կան միայն ուրախութեան սերմե՜ր ...

***


Շլացուցիչ եւ հիանալի կերպարանքը դուրսը այնտեղ՝ ծաղիկները բուրումնաւէտ իրար նախանձելով իրենց պսակները կը բանան թափելով իրենց մեղմիւ ու լուռ յուզիչ եղանակը բնութեան մէջ զոր հետզհետէ կը տարածուի այս անդորր սենեակիս շուրջ: Բայց իմ հոգիս այստեղ կը բաբախի անդադար, կարծես թռչուն մը ապիտակ բանտակած եմ հոգւոյս մէջ ու կը զարնէ թեւերը ամրապինդ, կարծես թռչիլ կը փափաքի: Ու դարձեալ ահաւասիկ իր թեւերովը կը զարնէ զիս աւելի բարձր ու աւե'լի: Կը մեղքանամ ես իրեն, կը չարչարուի խեղճ ու անտէր, դարձեալ կը զգամ բարձրացաւ աւելի վեր հասաւ կոկորդիս, շունչս դժուարացուց ու արցունքներս իմ աչքիս ու վերջապէս մահուան սուգը կ’ուլայ, կը հանդարտի խաղա՜ղ ու լուռ: Սակայն, վերստին ծովը իր զօրաւոր ալիքովը ալեկոծուած է ու այս անգամ աւելի հզօր ու ես շուարած, թէ որմէ՞կը լսեմ ՝ դուրսի ձայնը ռումբերու՞ն, թէ իմ թռչունիս թառա՞նչը .իմ սիրտս որու՞ն բաբախէ ՝ թռչունի՞ն թէ՞ այնտեղ մահուան սուրին: Ես մերցուցի այսօր իմ թոչունս սպիտակ ու անմեղ որ ափս՜ոս անմեղ ձայնն էր խիղճիս որ չէր լռէր: 27/3/2013

Քրիստինա Տէր Ստեփանեանն ինքն իր մասին

Ծնած եմ 1997-ին, Սուրիա (Հալէպ): Աւարտած եմ Ազգային Կիւլպէնկեան Վարժարանը, այնուհետև Կրթասիրաց Սարգիս Չեմպերճեանի Երկրորդական Վարժարանը: Կը բնակիմ Հալէպ ընտանիքիս հետ, այսինքն ՝ հօրս Մինասի, մօրս Սօնեայի, քրոջս եւ եղբօրս հետ:

2010 թուականին Բերիոյ Հայոց թեմի Քրիստոնէական դաստիարակութեան խորհուրդի երիտասարդներու վարչութեան կազմակերպուած Միջդպրոցական Շարադրութեան մրցումին առաջնութիւնը շահած եմ: Ես որպէս Կրթասիրաց վարժարանի առաջնակարգ աշակերտուհի աւատելէ ետք կը փափաքիմ Համալսարանի դեղագործութեան ճիւղը ուսանիլ միաժամանակ Հայագիտութիւն կատարելով Հանճարեղ գրողներու այդ սուրբ ճամբուն քայլերս կ’ուզեմ նետել: Իմ կեանքի նպատակս է արդարօրէն ուրիշներուն առանց ոտնակոխելով աշխատիմ բոլոր գործի ասպարէզներէն ներս բացառիկ դիրքը գրաւելու համար եւ արդարութեան շատ կարեւորութիւն կուտամ: Ես ամէնէն շատ կը սիրեմ մեր Հանճարեղ Բանաստեղծներէ ն ՝ Պարոյր Սեւակը, Վահան Թէքէեան, Աւետիք Իսահակեանը որոնք ունին գեղասքանչ ու աննման քերթուածներ: Երազանքս է նաեւ բանաստեղծութիւններ, յօդուածներ գրելուն կողքին թատերգութիւններ գրել եւ բեմադրել այսպիսով Հայ ազգին ու գրականութեան մեծ օգուտներ ընծայել: Բանաստեղծութիւններս կ’ուզեմ գրել արեւելահայերէնով եւ արեւմտահայերէնով:



Քրիստինա Տէր Ստեփանեանի նախկինում գրած ստեղծագործություններից.
 

Հալէպը երէկ եւ այսօր

(վավերագրություն) 
Գարնան գեղեցիկ օրերուն էր, երբ Սուրիոյ նահանգներուն վրայ պտտող սարսափելի մրրիկը պատեց նաեւ Հալէպը: Հրաբուխի մը նման իր կրակն ու իր բոցը տարածեց: Ուստի, մեր ժողովուրդին կեանքը խոշոր գալարումներով այլայլեց կսկծալիօրէն: Ճակատագրակա՞ն է ամէն փորձանք ու ամէն աղէտ: Ճակատագի՞ր կը կոչուի, երբ բազմաթիւ հայեր գնդակահարուելով կը նահատակուին անակնկալօրէն: 
Իսկապէ՞ս անխուսափելի է ճակատագիրը, իսկապէ՞ս մեր քայլերը մեզմէ զատ որոշող ուժ մը կայ: Ի զո'ւր են բոլոր հարցումներն ու դժգոհութիւնները, երբ իմ երազային Հալէպ քաղաքս չեն վերադարձներ: Իմ հրաշագե՜ղ քաղաքս նշանաւոր իր բարեկիրթ ու ազնիւ ժողովուրդով, երջանկութեան ու խաղաղութեան խորհրդանիշ՝ որ ներկայիս, այս տաժանելի օրերուն տառապանքի մղձաւանջ մը կ’ապրի: 
Մութ են թաղերը, մութ են տուները, գուցէ նաեւ՝մտքերն ու հոգիները: Բոլոր փողոցները լեցուած են ուտելիքի եւ փայտի վաճառականներով, կը չարչարուին մարդիկ, գտնելու համար հացը, խմելիք ջուրը ու ապահով վայր: Թախծոտ են դէմքերը, անձայն ու անմռունչ են երեկոյեան փողոցները: Կը փախին մարդիկ ռումբերէն, զէնքերէն եւ կործանիչ օդանաւերէն: Կը գլտորին ՝ ճամբան իրենց վազած ընթացքին կ’իյնան ծերերը ոմանք կը հիւանդանան ու կը գոցուին խանութները: Շատեր, տուն է տուն կը փոխադրուին ու օրն ի բուն Կը սպասեն դողահար դէմքով վերջը այս քաօսին: Փաստօրէն մթնշաղի անուրջ մը կ’ապրինք, կ’ապրինք այս կեանքը ՝, այս գժտութիւնը գիտնալով հարդերձ թէ ասի մերը չէ ու կը թուի թէ մերը՝ անդառնալ է: Նոյնպէս, անհամ կը թուին բոլոր ուտելիքները, մեր կոկորդներուն մէջ սառած է անանուն կսկիծ մը, որ հետզհետէ կը բարձրանայ ու կը խանգարէ մեզ՝ թողելով կիսաբաց պատուհանի մը առջեւ սպասելու առաւօտը, որ գայ ու պարգեւէ մեզ արդարութեան ու խաղաղութեան լոյսը: Քանդուած շէնքերն ու վնասուած ստացուածքները կ’ենթարկեն մեզ յուսահատութեան եւ նոյնիսկ լալու: Ի մտի ունենանք նաեւ, որ այս բոլորով հանդերձ, մեր մէջ արմատացած է պայքարելու զգացումը, անդրադարձանք ելեկտրականութեան ու ջուրին արժէքին: Թող կարգ մը մարդիկ եղածը պատրուակեն ու կոչեն «Յեղափոխութիւն» կամ «Ազատութիւն», բայց մենք կ’ուզենք որ եղբայրասպանութիւնը չշարնակուի: Արդարեւ, արդարութեան ու իրաւունքին ձայնը պիտի չլռէ ու պիտի փակուին բոլոր հաշիւները: 
Թող շարնակեն ձայները, թող սարսռան ծարերը, բայց ես կը հաւատամ թէ մենք որպէս հայ ժողովուրդ, պիտի տոկանք, պայքարինք ու պիտի լեցնենք կրկին փողոցները ժպիտներով ու խաղաղութեամբ: Պիտի երգենք միասնաբար ուրախութեան ու յաղթանակի երգը, խանդավառօրէն պիտի բաբախեն մեր սրտերը, պիտի վերակառուցենք ամբողջ երկիրը, վերստին պիտի հիմնենք բոլոր շէմքերը: Ունայն պիտի մնան բոլոր փորձերը, որոնք կ’ակնկալեն յափշտակել մարդոցմէ խաղաղութիւնն ու արդարութիւնը: Յարատեւ պիտի շարունակենք Սուրիոյ Հանրապետութեան կողքին կենալ, խորապէս հաւատալով որ սեւ ամպերը պիտի փարատին եւ մեր երիտասարդները զոհողութեամբ մինչեւ իրենց արեան վերջին կաթիլները պիտի դիմադրեն ու պաշտպանեն Սուրիոյ խաղաղութիւնը:


***

Ես ինչքան մոմեր վառեմ . 
Որ մէկը՞ կրնայ մեզ լուսաւորել . 
Լուսաւորել մեզ սարսափելի մութէն, 
Երբ այնտեղ մանուկ մը աչքերը կը բանայ զէնքի ձայներով, 
Երբ կործանիչ օդանաւերը մեր վրայէն կը թռչին կ’անցնին 
Առնելով մեր յոյսն ու հաւատքը . 
Իմ երեսս ինչպէ՞ս ժպտայ, 
Երբ աչքերուս մէջ վախէն զատ բան չկայ . 
Ու գացողը կ’երթայ, ու զարնողն ալ կը զարնէ. 
Անգամ մը եւս մեր աչքերուն առջեւ եղածին կը լռենք, 
Շշուկն ու փսփսուքը կը տիրեն բոլոր թաղերը 
Ու բոլորս յուսահատ, յոգնած եւ թոռմած 
Կը սպասենք լոյս, յոյս կը սպասենք ուշացած, 
շա˜տ ուշացած խաղաղութի˜ւնը ....... 

***

Այս գիշեր անգամ մը եւս

Բանտարկած եմ ինքզինքս,

Տխուր սէր մը կեցած աչքերուս առաջ`

Երկու թռչուն նստած իրար հակառակ,

Կարծես իրենք ալ տխուր ինձ նման,

Ամէն վայրկեան կ’իյնան թելերէն ասուպներու նման.

Ու հեռուէն ձայներ կը լսուին որոտումի` զօրաւոր ու բարկացած,

Ու կը նային աչքերս դէպի հեռուն անորոշ

Թէ ո՞ւր կ’երթայ այդ անյայտ ճամբան....

Ես այս գիշեր ալ այսպէս եմ`

Կոյր ‚խուլ խելագարուած,

Առանց գինիի գինովցած .

Ու թռչունը մելամաղձոտ աչքերը ինծի ուղղելով .

Ու ես խաբուած, վախցած եւ կորսուած`

Իրարմէ կը խնդրենք ու կ’աղաչենք պճեղ մը յոյս.

Թող զարդարեն մեզ այս գիշեր հեռուէն լսուող ռումբի ձայները

Բայց մենք պիտի մնանք այդպէս ու միշտ ուզենք իրարմէ

ապրելու համար պճեղ մը յո˜յս ......
 

***

Այնքա˜ն ծերացած, այնքա˜ն յոգնած կը զգամ ինձ

Զարմանալով թէ ինչպէ˜ս հասայ ես այս օրին,

Երբ քանի մը քայլ անդին,

Արիւնները կը հոսին ու ձայներ կը բարձրանան`

Աղաչելով Աստուծոյ,

անդին՝ հայհոյելով .

Թէ ինչպէս կը դիտենք ու կը լռենք մութին

Ու չի լսուիր երբեք եկեղեցւոյ զանգին ղօղանջը`

Զէնքի սարսափելի ձայնէն աջ ու ձախ .

Հովը նոյնիսկ կը վախնայ, կ’ուզէ ներս մտնել

Պատուհաններն ու դուռերը զարնելով,

Բայց բախտաւորն է որ ներսը տաքուկ կը մնայ

ետքը` բախտաւորն ալ չի մնար:

ինչու՞ կը ստիպուինք լսել ձայնարկութիւններ ամէն տեղէն

եւ լռութիւնը չի տիրեր բոլորիս այս գիշեր

Կ’ըսուի թէ մահն է,

Ո'չ, մահը մեր մէջ է,

Երբ բոլորս կը սպասենք մահը ու կը վախնանք .

Ամէն ին՞չ սուտ է, միայն մահն է իրական .

ին՞չ կը շահիմ կեանքէն, ին՞չ կը շահիմ,

երբ ունիմ դրամ,

երբ ունիմ յաջողոթիւն, սէր եւ ուժ,

Սակայն յանձնած եմ մարմինս մահուան

Ու երբ վերջս ալ այդ ժանգոտած երկաթէն տարբերութիւն մը չունի .

Կը սպասենք դալկահար դէմքով,

անդադա˜ր կը սպասենք,

իսկ եթէ մահը յետաձգէ մեզ խեղդելը այս գիշեր

Մեր դողդղած շրթունքէն պիտի փրթի մէկ բառ`

«Խաղաղութի˜ւն»

***


Չէի գիտեր մահուան այսքան սարսափելի ըլլալը,

Այսքան անխիղճ, այսքան դաւադիր ըլլալը

Երբ մահուան պատճառով այնտեղ, մութին մէջ կարծր

Երկաթը կը դողդղայ` իմ սիրտս վախէն չդողա՞յ:

Չէ ', ալ չի կրնար ծովը գալ մազերս շոյել ու դադրեցնել

Դողահար սիրտս` ալիքներէն.

Խանգարուած հոգիս` մղձաւանջէն .

Աստուա' ծ իմ, ինչպէ՞ս քեզի հաւատամ,

Երբ անդին անմեղը կ’ուլայ անդադար

Մեղաւորին պատճառով անարդար .

Ահա ', տե՛ս, չեմ կրնար նայիլ քեզ

Ամչկոտ աչքերս լուռ

Կը դառնան հեռուն շա՜տ հեռուն,

Ուր միայն կան ահռելի մահն ու երկար քուն .....

Տե՛ս, կը տապալիմ ոտքիդ տակ

Ու կը թափին գլխուս վրայ հուր ու կայծակ .

Ես չէի գիտեր մահուան այսքան սարսափելի,

այսքան անխիղճ, այսքան դաւադիր ըլլալը:
 

***

Ինչու՞ քու դէմքդ գծագրուի իմ աչքերուս առջեւ 
Ես քեզ չսիրեցի դեռ 
Ու պիտի մնայ այդպէս 
Ինչու՞ քու դէմքդ գծագրուի իմ աչքերուս առջեւ 
Ինչու՞ես գիշերուան մէջ անքուն 
Առաւօտեան լոյսերուն 
Մութին մէջ ու յանկարծ 
Քո ժպիտը կենսասէր 
Սուզուի իմ հոգւոյս մէջ այնպէս
Ինչու՞ քու ձայնդ սրտահույզ 
Սրտիս մէջ վարէ ամէն քաղցրութիւնն ու ամէն լոյս
Ես քեզ չսիրեցի դեռ 
Ու պիտի մնայ այդպէս 
Ինչու՞ քու դէմքդ գծագրուի իմ աչքերուս առջեւ 
27/4/2013
*** 

Այդքան հարց կայ , այդքան վէրք 
Ո՞ր մէկուն ճար գտնենք մենք 
Երբ լացուկոցները կը սկսին 
Ու նոյն վէրքէրը կը նորոգուին 
Կանչելով մահը 
Անդին՝ համբերելով 
Թէ ինչպէ՞ս առանց լոյսի 
Վառենք մեր սրտերը յոյսի 
Երբ կը ստիպուինք սպասելու 
Չարչարուելու համար ապրելու 
Սակայն ահռելին պաղը չէ 
Ոչ ալ խեղդահար փոթորիկն 
Երբ մարդիկ այնտեղ կը կռուին 
Գտնելու համար հացն ու տաքուկ բոյն 
Այդքան անլուծում կը հարուին 
Այդքան բարդ հանգոյց ու ծանր վէրք 
Ո՞ր մէկուն գտնեմ ես լուծումն ու ելք 
Տ'ես մելամաղձոտ աչքերով թռչունը կը նայի ձեզ 
Վիզը ծռած իր բոյնին մէջ հեզ 
Մենք կուզենք ապրիլ զուարճանալ, խաղաղ ըլլալ 
Կը հաւատանք եւ չենք վարանիր 
Չէ ,՛ ո'չ ճշմարտութիւնները չեն 
Այս ճգնաժամերը անվերջ չեն 
Հո'ն է այնտեղ կանգնած 
Վառվռուն գարունը կը հետեւի մեզ 
Ու իր ժպիտովը կը կանչէ մեզ 
Չէ ,չի կրնար ոեւէ բան 
Սիրտս փոթորկել այդքան 
Խնդալու փափաքը միշտ կայ
Ապրելու ՝ երբ յոյս կայ.....:
 

*** 
Ա՜խ ,այս անգութ մութին 
Որ թողուց ինձ մոմին հետ դողահար
Փոթորիկին ահռելի ձայնին 
Ուր գազաններ կը կծկուին 
Կը սարսռամ թէ ինչպէ՞ս մենք ապրեցանք օրնի բուն 
Թառանչներով լեցուն անցեալին 
Մութ ժամերը տրտմագին 
Աստուած իմ տո'ւր ինծի 
Աղբիւր մը վառող յոյսի
Խելագարուած այս միտքիս 
Պուրակ մը ծաղկող բոյսի 
Ես չեմ կրնար դիմանալ յաւերժ 
Խանգարուած, տկարացած եմ այսպէս 
Տո'ւր ինծի խաղաղութիւն 
Այս սեւով ներկուած աչքիս 
Լոյս ու անմեղութիւն 
Այս դաւադիր ճակատագրիս 
Յաղթելու ուժ ու զօրութիւն 
Տո'ւր ինծի քո յաւերժ սրբազան փրկութիւնը :

***
Ա՜խ, այս սարսափելի անակնկալը
Որ չթողուց զիս մինակ կրկին 
Այս մութ թաղին խորշերուն 
Քաշեց իր ոտքին տակ տագնապալի 
Զարմանալով թէ ինչպէ՞ս խաբեց անգամ մը եւս ամօթալի 
Ահա' , տես այս խորունկ ծովուն մէջ
Կը նետեմ ես խօսքս անվերջ 
Որ լսես դուն հասկնալով յաւերժ
Թէ չես կրնար դաժան իրականութիւնը հեգնել 
Հեգնել իմ ճամբուս ուղիղ գիծին
Ես պիտի շարունակեմ շա՜տ ընդհատուած 
շա՜տ խանգարուած ճամբուս ուղին :

 

Խաչիկ Մանուկյան / Բանաստեղծություններ

14.08.2014 20:59

«Նիդերլանդական Օրագիր» - գրական էջ, չորեքշաբթի, 09 հուլիսի, 2014 թ.


 

Գրականագետ-տեսաբան Նաիրա Համբարձումյանն այսօր' չորեքշաբթյան գրական էջում ներկայացնում է ևս մեկ տաղանդավոր գրողի
Խաչիկ Մանուկյան
Ծնվել է 1964 թ Էջմիածին քաղաքում, ավարտել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը:

1991-ից ՍՍՀՄ ԳՄ անդամ է, 14 գրքի հեղինակ: 
1987- «Իմ այգին » 
1992- «Վիրավոր խաչ» 
1992- «Զարմանալի ժամանակը» 
1996- «Գոյահանդես» 
1998- «Շերտ» 
2001- «Բիբլիական ըմդմիջումներ» 
2002- «Արա և Շամիրամ» 
2003- «Մինուսը, պլյուսը և մյուսները» 
2004- «Անցումներ» 
2008- «Վավերացումներ» 
2009- «Ոսկեփետուր մուժ» 
2010- «Էն աշխարհը չի» 
2012- «Բանաստեղծություններ» 
2013- «Թռչնապար»

Արժանացել է ՀՀ պետական «Ոսկե եղեգ» «Մայր Աթոռ Ս. Էջմիածնի» «Ս. Գրիգոր Նարեկացի» մշակույթի նախարարության, Իրանի Իսլամական հանրապետության դեսպանատան գրական, ՀԳՄ Ավ. Իսահակյան` կրկնակի, Դ. Վարուժանի, Մ. Սարգսյանի և այլ մրցանակների: 

ՆԻԴԵՐԼԱՆԴԱԿԱՆ ՕՐԱԳԻՐԸ

շնորհավորում է բանաստեղծ
ԽԱՉԻԿ ՄԱՆՈՒԿՅԱՆԻՆ
ծննդյան 50-ամյակի կապակցությամբ

________________________________________
Ցնդած տարիներիս տոնն է այսօր, 
Շիկանում եմ շնչով տաք հուշերի, 
Շռայլ ծիծաղում ես գիշեր ու զոր
Բեկված բյուրեղի մեջ բյուր շշերի: 
.
Ճերմակ սավանները փրկում են մեզ` 
Հիմար երազներից, կյանքից, մահից...
Սեր իմ, մի տող միայն ձոնեցի քեզ.
«Խլի'ր, հափշտակի'ր ինձ ինձանից»: 
.
Չքնաղ քո հյուղակի խաս պատերին
Չարը սաստող քանի~ գավ եմ փշրել.
Չարյաց զարմիկները թե փաստեին` 
Կբոռային` հայդե~, գաղու'թ քշել: 
.
Բայց դե հնար չեղավ ընդմիշտ շեղել
Երգ ու երազ մերժող փուչ քաջքերին, 
Էս լեն ու բոլ կյանքում տեղս նեղ էր, 
Մեռնե'մ կարոտ դառած քո աչքերին:


 

Մ Ե Ղ Ա Վ Ո Ր Ի Խ Ր Ա Խ Ճ Ա Ն Ք
1.
Թռչնի ճերմակ ուրվականը
Գալիս է` ինձ իր հետ տանի -
Սպանել եմ նրան վաղուց
Սպասում եմ դատաստանի: 
Արծաթափայլ փետուրները
Խշխշում են ամպերի տակ, 
Մի քրքիջ է անհագ հնչում` 
Որպես չարքի խելառ կատակ: -
Դա գիշերն է` սոված վհուկ, 
Մարմինը` փակ սև քաթանով, 
Թվում է, թե կուլ է տալու
Կիսալուսին կեռ ատամով: 
ՈՒր-որ է նա կմոտենա, 
Սարսափը ինձ կհոշոտի, 
Եվ իմ կյանքի պարանոցին
Կմակարդվի արյան գոտի: 
Մեկն ասում է., , Զուր ես դողում, 
Չես մոտեցել դեռ վախճանի, 
Դու որ թռչուն սպանեցիր` 
Չարքը քեզ չի դավաճանի -
Կգուրգուրի մութ թևերով, 
Կնվիրի կին ու գինի
ՈՒ քո ամբողջ կյանքի համար
Զվարթ գիշեր կհորինի, , : 
Եվ ասում է., , Իզուր չէր, որ
Սպանեցիր թևավորին -
Կյանքի շռայլ վայելքները
Տրվում են միշտ մեղավորին, , : 
Զվարճալի սկիզբ է սա, 
Հատուցումն է զարմանալի, 
Որ ձեռքերս արյունելով
Պիտի ապրեմ շռայլ ու լի: 

2.
Մեղավորի ծուռ քայլերով
Ես մոտեցա մութ դղյակին
Եվ անտարբեր ողջունեցի
Ագռավների գորշ նվագին: 
Թիկնոցավոր երկու թզուկ
Դեմս ելան քրքջալով
Եվ աչքերս պինդ կապեցին
Վարձակների փայլուն շալով: -
Էլ չես կարող սթափ մնալ, 
Էլ չես կարող լինել ուժեղ, 
Երբ քո թմրած ուղեղի մեջ
Չար խոհերի զորքն է խուժել: 
Անթիվ դռներ ճռճռացին, 
Քայլում էինք` մեկ վար, մեկ վեր, 
Մութ աչքերիս բախվում էին
Ագռավների ճախրող թևեր: 
Եվ արյուն էր անվերջ հոսում
Սև, մոխրացող փետուրներից, 
Չռչռալով թափվում էր ցած
Երկրի բոլոր կտուրներից: -
Օ~, մեղքերի զնգուն ծիծաղ, 
Զարմանալի կարմիր անձրև, 
Ես էլ եմ քո միանվագ
Ծիածանի տակով անցել: 
իմ նվաղուն երազները
Թույն են շարել սկուտեղին
Եվ տանում են, որ համբուրեմ
Աշնան քամու այտը դեղին -
ՈՒր ամեն ինչ կվերջանա, 
Ագռավուհին կողջունի, 
Կատարածուն կասի` պրծա~վ
Պատմությունն այս խեղճ թռչունի:


Ց ՈՒ Լ Ի Ե Ղ Ջ Յ ՈՒ Ր Ո Վ

Եվ ցուլը եկավ` 
Կանգնեց անձրևի շարականի տակ
Եվ մի եղջյուրով
Մառանիս հսկա պատերը քանդեց, 
Հետո մոտեցավ
ՈՒ գինուս խառնեց արցունքները տաք, 
Ամեն կաթիլը` 
Այս փոքրիկ երկրի
Կարոտի չափ մե~ծ: 
ՈՒ խմե~ց, խմե~ց
Կարասների մեջ ծփացող ոսկին -
Երակների մեջ արյան ծիծաղը մեկեն վարարե~ց, 
Ինքն էլ խառնվեց գինու հորինած խնդության հոսքին, 
Եվ խռովության վերջին կանթեղը աչքերում մարեց: 
Հետո դուրս ելավ` 
Գինոտ եղջյուրը ընծա թողնելով
Եվ գիշերային ամայության մեջ ճոճվելով քայլեց -
Խավարի առաջ` գլուխը` խոնարհ, 
Աչքերը` խռով, 
Գնաց ու փռվե~ց
Պայծառ օրերի բագինների մեջ:


Ո Ղ Ո Ր Մ Ի Տ Վ Ե Ք

Երազանքներիդ հանգրվանն եմ, պապ, 
Նայիր` ընթացքը ոնց է ծանրանում, 
Սիրուց փախս տված սրտերը պարապ
Լրացնում էի անուն առ անուն: 
.
Քո նման չենք, պապ` քար դնենք քարին, 
Հիմի ամեն բան շինում ենք խոսքով, 
Ինչ թողել էիր` ծախինք օտարին -
Մեկ դարի կայքը` մեկ օրվա ոսկով: 
.
Անտառդ չկա, բայց մի վշտանա, 
Իր հետ մեր ցուրտն է այրվել, մոխրացել, 
Անզարդ մնացած տատիս թանթանա, 
Խաս կոպեկներդ ես եմ գողացել: 
.
Ողորմի տվեք մեզ, մեր նախորդիք, 
Ասեք` ողորմի` քիչ թեթևանանք, 
Խավար ճամփեքին խարխափող մարդիկ, 
Հանգուցյալների հաշվին է, որ կանք:


«Փողոցային երգեր» շարքից

Դարձյալ անհաշտ եմ իմ գոյության հետ, 
Կեսգիշերային դռներ եմ թակում, 
Բայց տանտերերը քնած են անհոգ, 
Եվ շնահաչն է հաշիվը փակում: 
Ինձ մոտենում է օրորվող մի այր, 
Փնտրում է, որ կյանքն ընծայի մեկին, -
Դե արի և այդ թշվառին ասա, 
Որ դու լա'վ գիտես գավաթի հոգին: 
Որ ինքդ էլ ես կյանքդ նվիրել
Եվ չգիտես թե ինչո'վ ես ապրում, -
Նախ մի ժպիտ են թողնում աչքերիդ, 
Հետո` հոգսերն են ուսերիդ կապում: 
Եվ ծանրանում են քայլերդ անվերջ, 
Նոր ժպիտներ ես խոնարհ շալակում, 
Իսկ երբ թակում ես դռները նրանց` 
Շնահաչո'վ են հաշիվդ փակում:

...

Մի կին ասում էր` էլ չեմ անի, -
Թե ի"նչ չի անի` լավ չիմացա, 
Գնում էր մայթով Բաղրամյանի, 
Ես պատահաբար կողքով անցա: 
Նա թևանցուկ էր արել մեկին` 
Փողկապով այր էր միջահասակ, 
Խորհրդային մեծ հայրենիքի
Կարոտն էր պահում իր կրծքի տակ: 
Հին օրերով էր ներկան պատել, 
Շուրջը` ընթացք էր անմխիթար...
Հարկ չէր լինի այս անցքը պատմել` 
Թե կինն անթաքույց ինձ չժպտար:

...

Շուկան խաբկանքացիր հմայքները պարզել` 
Կաթիլներն է կլլում հոգնած մշակների, 
Շուկան լրիվ ուրիշ շերտերի է հասել, 
Շուկան թքած ունի մեր ցավին ու բեռին, 
Մի պահ թվաց անգամ շատ է կատակասեր` 
Գիրք էր շարել ձեռքի ոսկե սկուտեղին, 
Երբ փորձեցի նրան մի տաքուկ խոսք ասել` 
Նա ծիծաղով բացեց ատամները դեղին.
«Ինչ ջերմ խոսքեր, բաբա~մ, ես անհոգի մեկն եմ, 
Իմ սարսափից ջուր է դառնում մարդու լեղին, 
Շուրջբոլորս պիտի շնագայլեր ցնկնեմ
ՈՒ մինչև վերջ լլկեմ ձեր կռապաշտ ցեղին»: 
Շուկան` երախը` բաց, 
Շուկան` խաբկանքացիր, 
Դախլին` գահ ու պորտֆել, կրտած արու ու քած, 
Եվ այլևս չունես ճամփա վերադարձի, 
Մի փետուր ես` քամու որովայնը ընկած: 
.
Քայլենք դեպի խորքը, գուցե մի լույս բացվի, 
Եվ չանարգված մի դեմք գուցե ժպտա հանկարծ, 
Գուցե գտնենք կորած դուռը լուսաբացի
Կամ` սփոփանք բերող թրթռացող մի կայծ: 
Շուկան` խաբկանքացիր, 
Շուկան` երախը բաց -
Մի թունել է, որ իր մութ խորքերն է տանում, 
Եվ խավարի միջով մենք անցնում ենք կամաց` 
Կորցնելով` երկի'ր, Հայրենիք ու անուն: 
Առուծախի մեջ են, պիտի առնեն ու տան
Անշունչ նյութից միջև հեգ մարմին ու հոգի: 
- Մի բան էլ մենք ծախենք երազներից մեր թանկ, 
Միչև գտնենք կորած դուռը առավոտի:


...


Իննսունականների գրական սերունդը, որի մի ներկայացուցիչն էլ ես եմ, ամենադառը ճակատագրին արժանացավ: Իրար հետևից հեռացան լուսավոր անհատականություններ, որոնք հասցրել էին իրենց գրի զորությունն ու հմայքըփոխանցել... Սիփան Շիրազը, Արտակ Համբարձումյանը, Արտաշես Յայլոյանը, Սամվել Զուլոյանը... Նրացհեռանալով` մեր ապրածի, մեր օրվա լույսը պակասեց, և որքան էլ իրենց շրխկան գրի մոգությամբ հաղորդվում ենքիրենց ապրեցնող շնչին, միևնույնն է, մեր բաժին ժամանակը շրջանցած ընկերոջդ կարոտը չի փարատվում...


Արտակ Համբարձումյանին

Հեռացող երկրին` երկինքն ապավեն -
Այնտեղ ու"մ շունչն է մեզ խառնվելու, 
Ճակատագրի անխարիսխ նավեր, 
Անթի, անփարոս` 
Լողում եք հեռու~: 
.
Կարծում էինք, թե տոն պիտի լիներ` 
Ինչ ընծայվել էր մեզանից թաքուն: 
Ցանկալի կույսը Մագթաղինեն էր -
Նա գիշերները չէր աղաղակում: 

Համընթաց չեղանք, 
Բայց շողշողում են
Մեր երազները երկնի լանջերին: 
Այստեղ թե այնտեղ` 
Ջուր է, 
Լողում ենք -
Եվ փրկօղակներ հարկավոր չէին:


Մեր կյանքը տափկնոցի է մահվան հետոր խաղում ենք ծնված օրից:


ՏԱՓԿՆՈՑԻ ՄԱՀՎԱՆ ՀԵՏ


1.
Կյանքից դեպի մահ
Ահա անցնում եմ -
Ինչպես կանցնեի
Փողոցից փողոց, 
Աչքերիս լույսը
Խաղաղ հանձնում եմ
ՈՒ միանում եմ
Բազմությանը հոծ: 
2.

Չեմ տեսել զավակիդ, 
Բայց կարգին լսել եմ -
Տարել է մեղքերը աշխարհի, 
Երբ անխինդ կարոտից կամ ցրտից
Մրսել եմ` 
Տվել եմ անունը իր բարի -
Ասել եմ` լավ եղիր, 
Ամուր կաց` ասել եմ` 
Անմահիդ դժվար է ավելի -
Մենք կանցնենք-կգնանք, 
Հորըդ հետ պարզել ենք -
Դու' պիտի դիմանաս ցավերին:

3.
Ես ո"ր աստղը հանգցնեմ, 
Որ մահն ինձ տանի -
Վայրի մի գայլ չէ արդեն, 
Շուն է ընտանի: 
Էն, ինչ կյանքը չզորեց` 
Հեշտորեն կանի -
Համոզվեցի` թու', նա է
Տերն ամենայնի:


-.-.-

Կարճ շրջազգեստ, 
Ծղոտե գլխարկ, 
Կիսաժպիտով եկավ, որ անցնի: 
Խարկված ավազին, 
Մերկ, 
Արևի տակ` 
Հետևում էի ես անցուդարձին: 
- Վերջը լավ լինի, - նետեցի օդում: 
- Վերջը հեռու է, - հեգնանքով ասաց: 
Սա հերիք էր որ 
Չգնայի տուն` 
Նետվելով սիրո ծովը գրկաբաց: 
Եվ հարկավոր չէր` ո'չ ինձ, ո'չ նրան` 
Կեղծ երդումներով զուգված երեկո.
Գիշերը դարձավ անթափանց վրան` 
Լցված փշրվող ալիքի երգով: 
Մենք գիտեինք, որ այսքանն է տրված, 
Իրար էլ երբեք չենք հանդիպելու, 
Բայց սիրո այնքա~ն առատ բերք մնաց, 
Որ կհերիքեր մի կյանք ապրելու:


- . - . -

Դեռ ամբողջովին տանուլ չեմ տվել, 
Խորքում մարմրող լույս է երևում, 
Տիկին թախիծը շուրջս հայտնվել` 
Իր չնաշխարհիկ մարմինն է գովում: 
Միշտ հայտնվում է անճար պահերիս, 
Նրա հետ ես հին հաշիվներ ունեմ, 
Ասում եմ` հիմա գնա, սիրելիս, 
Քեզ տեղը տեղին դեռ կողջունեմ: 
Առավել համառ մեկին չեմ տեսել, 
Նա հոխորտում է տիրակալի պես, 
Ճոճելով սուրը Նապոլեոն կայսեր` 
Կարծում է, թե իր հպատակն եմ ես: 
Բայց որպես տոհմիկ հայ-ուրարտացի` 
Չսովորեցի կյանքում նահանջել, 
Խոսքը կա` , , Եկա, տեսա, հաղթեցի, , -
Եվ ասողն ինձնից ուժեղ տղա չէր:


.-.-.-.

Օղորմի հորըդ, հրահուր արև -
Դեռ ջերմացնում ես պաղարյուններին, 
Ես ուզում էի` կրքախինդ պարել, 
Չդառնալ անկյանք ընթացքի գերին: 

Ավերված սիրո փլատակի տակ
Երկնքին հարող բան չի մնացել.
Մայթերի աղջիկ, գիշերը երկար
Հեշտ է անհոգի գգվանքով անցնել: 

Խաբվածներ են թունդ, ոտքի չեն կանգնում, 
Գինի չէր` գիշերն անցնի` լրջանան.
Վերջապես նյութը հաղթել է մարդուն.
Հիմի կարող են հեշտ ոչնչանալ: 

Եվ աքաղաղը թե նորից կանչի` 
Լույսը չի բացվի աշխարհի վրա, 
Դրախտի այգին էլ չի կանաչի, 
Եվ մեզ չեն գտնի Ադամն ու Եվան:

Ավագ Եփրեմյան / բանաստեղծություններ

14.08.2014 20:47

«Նիդերլանդական Օրագիր» - գրական էջ, չորեքշաբթի, 09 հուլիսի, 2014 թ.

Այս անգամ գրականագետ-տեսաբան Նաիրա Համբարձումյանը մշտապես թարմացվող չորեքշաբթյան գրական էջը տրամադրել է բանաստեղծ  Ավագ Եփրեմյանի ստեղծագործություններին: 

Ծնվել է 1958թ. փետրվարի 25-ին, Ղափան քաղաքում (այժմ` Կապան): Ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետը: Նրա բանաստեղծությունները պարբերաբար տպագրվել են հայկական գրական մամուլում: 1991թ-ից Հայաստանի Գրողների միության անդամ է: Լույս են տեսել նրա «Ես իմ լեռան դեմ» (1989թ.), «Աստղաքայլ» (1992թ.), «Մեկնության ժամանակը» (1998թ.), «Գրվածք» (2008թ.) գրքերը: Կատարել է նաև թարգմանություններ: 
 

«ԳՐՎԱԾՔ» ԺՈՂՈՎԱԾՈՒԻՑ


* * *
Ըմբռնել ժամանակի հոսքը.
սեր ու ողբերգություն, ծաղիկ ու երկաթ, 
մահվան մասին մտածված խոսքը, 
որ տեւում է ավելի երկար, 
քան կյանքն ինքը, քան Բոսխը
եւ իր դժոխքը – յուղաներկած։
Ապրել տարածությունը լիով հերկած
ու սպառվող, ու սպառել ունեցածդ՝
ինքդ՝ քեզ, որ այնու շշնջում է – վեր կաց
եւ գնա այստեղերից, ուր հորդած լացդ
համարեցին երազողի արկած, 
ասենք, ինչպես՝ գինին, ինչպես՝ հացը։
Առաջվա նման – երկինքը բաց է, 
թե ամպամած է՝ անկիրք էմալ -
վայրկյանի բոցը հավերժի այց է, 
նույնն են բառերը, նույնն է թեման։
Մարդիկ, մարդիկ են մնացածը.
մնացածի վրա ահով գրված է մահ։
* * *
Հայտնվում է Առաքյալը՝ բերնով
փրփրակալած ու դեմքով ջղաձիգ, 
եւ ասում. «Ամեն ինչ այս մեռնող
ներքեւում նման է վերեւում եղածին» …
Իր կանգնած տեղից – գետեզրի մի քար -
խոսքն աղավաղված է հասնում ամբոխին, 
քամին չէր խանգարում, քանի Նա կար, 
հիմա բառերն հատ-հատ թեկուզ աչքը կոխիր
հանդիպածդ մարդու. հոգսերը՝ շատ, 
իսկ հրաշքները հաշված են. թափես՝
ապրելու տեղ չի մնա նախօրոք նշած
տարածքում – ներքեւում հատկապես: 
Ուր, հիշում եք, ամեն ինչ նման է վերը եղածին, 
բայց ինչո՞ւ է քամին ավելի ազատ, եւ ալիքները
ինչո՞ւ են առավել փրփրակալած ու ջղաձիգ.
եւ ահա ոչ միայն չի խոսում, այլ ինքն էլ է
նկատում, Առաքյալը, որ տակավին
այս մեռնող ներքեւում է, մեռածների առջեւ…
եւ կծկվում է միայն իրեն հայտնի ցավից.
գուցե մի քանի բան… հարկ է ջնջե՞լ…
Մոռանում է դառնացած Առաքյալը, ցավալի
այդ պահին, որ գրածը՝ գրած, իսկ ներքեւում
եղածը եղած է, ինչպես քար կամ ինչպես ալիք, 
որ քարի կողերն է քերում:
* * *
Սկզբում հմայքն էր: Հետո՝ միտքը
փառաբանության: Անբառ շիթքը
սիրո, կալնելով վեց ելքերը
բանականության – արտագաղթի՝
առ Ոչինչ եւ առ երկունք-ախտի
անդուլ փախստական՝ մեծ եռքերը, 
հանգան: Գեթ մի պահ թույլ ցնցվեցին
երկնային գահին գոհ բազմածի
կշեռքը պահող թեւ-ձեռքերը:
* * *
Հոգին իսկապես թռչուն է, 
թռչում-անդադար թռչում է, 
եւ նա է, հենց նրա չուն է
արշավում քաղաքից-քաղաք՝
հասնելով Աշխարհը Բաղաց՝
իր վերջին հարվածը պահած՝
վրա է տալիս – իսկ կտցին
խռովքն է այս կյանքի – ցանցիր
աստղերը երկնի … ու ձանձիր…
* * *
Լեռը՝ հսկա վայրկյան, ասելու բան չունի.
Ժամանակն անցնում է. ահա եւ թռչունի
ճախրող լռությունը՝ սրտակոտոր։
Ժամանակն անցնում է. ոչ դադրանքի ճիչը, 
ոչ ճախրանքի ոգի լիր լռության խիճը
չեն կարճելու կյանքի ճանապարհը խոտոր։
Ժամանակն անցնում է։ Հանգ առ հանգ առ տող…
* * *
Տեսնելու տեսիլներ չկան։
Տեսիլներն այլեւս անտես են։
Երեւացողն անպայման
վարում է երեւում.
նույնիսկ տանիքները։
Վարում երեւացող տանիքների
անզարմանալի մի հանդես է
(օ, այդ Հանդեսը՝
անդենական Ստիքսը մտքում պահած), 
իսկ տանիքների տակին
կյանքերն են երերում, 
Տանիքների իշխանության ներքո
բացվում է երախն հիշողության
եւ հորանջում է երախը։
Հորանջում է, ինչպես Երասխը.
ջրեր ու ջրեր։
Կամ՝ ինչպես Երազը – վարում։
Տեսիլներ չկան։ Կան գրեր։
* * *
Կյանքը պտտվում է քաղաքի շուրջն, 
ինչպես օտար լեզուն՝ առարկայի։
Չի կարող անվանել, 
դոնդողի նման կդողդողա սառը
մակերեսին, սայթաքուն։
Այդպես կուտակվում է
երկրի անկյուններում
«քաղաք ու կյանք» կիրը։
Ճեփ-ճերմակ այդ ողոքը…
առ ստեղծողը լեզուների։
* * *
Ձմեռը մտնում է քաղաք
մարդկային սրտերի միջով, 
մարդկային սրտերի միջից
ձմեռը մտնում է քաղաք, 
եւ որքան սրտերը՝ արջնած, 
այնքան ցրտերը՝ դաժան, 
այնքան բառերն՝ անպարզ, 
այնքան արեգակը՝ թեք, 
եւ հոգիները՝ միայնակ, 
ու առավել քան իրական, 
եւ ավագ հանգրվանն՝ հեռու, 
եւ մեղքը՝ հսկա լեռնապար, 
եւ վշտի դաշտերը՝ բերրի, 
եւ կրքի վաշտերն՝ անհագուրդ, 
եւ ամեն անակնկալ վարդ -
ասես գերեզմանոցում աճի…
եւ երգի ձայներ չկան, 
բայց ինչ-որ շշուկներ են սվսվում՝
հատելով դատարկ փողոցները, 
մարդկային սրտերը, գործերը, 
քաղաքը – ինչպես քամին, 
որից, այդ քամուց, սարսռում են
բառերը, մեղքերը, վարդերը՝
հար անակնկալ հայտնված…
մարգարե-գուշակի նման՝
ակնկալելի հայտնությամբ
կամ որպես հերթական նշան, 
ձմեռը մտնում է քաղաք։
* * *
Միայն այստեղ՝ իմ Երկրում է, 
ուր կյանք են ասում
հույսին ու հուսահատությանը, 
նրանց միջեւ փռված է սպիտակ թուղթը՝
հավերժական կամուրջ։
Միայն այստեղ է, ուր ես հույս ունեմ, 
թե մարդու որդիներին
երբեւէ կհասնի խոսողի խոսքը, 
առավել՝ լռությունը խոսողի։
Միայն այստեղ է, որ ես ունեմ հուսահատություն.
դա մարդու հուսահատություն է՝ դրվագված
անցյալի ու ապագայի դեմքերով -
այլասեր, ծամածուռ – հաշմ։
Անցնելիք ճանապարհս -
մի կամուրջ ընդամենը, 
Անցնեմ, 
որ չփլվեն ձեր սարքած տները։
* * *
Բառը թաքցնում է
բանաստեղծությունն
օտար աչքերից։
Օտար աչքերը
հարազատ սիրտը
դարձնում են ամայք։
Քավդեաները
մար դեգերում են
հսկա ամայքում։
Աստղերը շրջվել, 
նայում են դեպի հակառակ կողմը.
թիկունքներն՝ աղոտ, 
որպես օտարից
բանաստեղծություն
թաքցնող բառեր։
* * *
Առավել է, 
մարդն առավել է, 
քան մարդը, 
սերն՝ առավել, 
քան սերը, 
կյանքը՝ քան կյանքը։
Եւ միայն աստղերն են -
հեռավո՜ր, 
անհասնելի՛ -
որ հավասար են իրենք իրենց։
Մի հեռավոր աստղ է
Հայաստանը…
նա ինքն է իր չափը, 
«որով չափվելու է» ։


***

Լեռները, ըստ հանգի՝ բեռներ, 

ըստ ավանդության՝ խրոխտ, 

ասում է՝ պար են բռնել...

օ~ն, ա’նդր, գրո’հ, գրո~հ...



Ատելությունը միշտ վառ է, 

բայց թշնամին է անհայտ, 

Սերը դեռ գառ է, 

հայ - հայ...



Ավանդական է չափը, 

սակայն ռիթմերը մաշել է ծեսը, 

սա ամբողջովին այլ ափ է.

հարվածվող մյուս երեսը...



Հենց իմ ապրելու պահին՝

խրոխտ - աղբ - վաշի - կոկորդս –

սեղմվում է - շրջանը - պարի, 

մեջտեղում՝ խորթս։
***

Անցնեյիք ճանապարհս –

մի կամուրջ ընդամենը, 



Անցնեմ, 

որ չփլվեն ձեր սարքած տները։
***

Ապագան նշան առ նշան

հավաքվում, դաոնում է ամբոխ, 

իրենով լցնում այսօրվա

փողոցները, տներր, դարերը։



Ապագան ամբոխի նշանով

լցնում է այսօրվա ամայքը՝

դարավոր մեր հոգին՝ դարերի

քարերում գայթած, Աստըծո

ամենախաղաղ հայացքներից

մեկի բռնկման պահին

մահվան դռները բաբախող։

Երանի նրանց, ովքեր ...



***

Խարխափումի, վախի նախիր՝

առ ի խաթար, աո ի մոխիր...

մի խորթանա, սիրտ, բաբախիր՝

մենախորան, խորհրդախինդ՝

խորախորտակ, անդնդախիթ

խավարներում բազմաղաղակ։-



Վերջնախարան Աստղամաղի

աներախճան, խիղ աղախին –

Շամանդաղը - կխրախի

խրախճանոք, խառնամիտ՝

ան «ըզխրատ» գլխին աղխի՝

շենախարխուլ, ախտաքաղաք։-



Համր է շավաղն այս շաղախի, 

առ ի բացվել պիտի բախի՞

խառնատաղը երկրի աղի, 

թե՞ անխոնջ ուղխ ու չախչախի

խոլոր մի խաղ կաղավաղի

հղացում ու խորք ու աղագ։ -



Նախախնամ ու նախախուփ.

խաղաղքներում՝ խանդահախուռն, 

սահանքներում՝ վառմակաղած։
***

Եվ սուրհանդակները սուրացին՝ անձնուրաց, 

(ի՞նչ պիտի ուրանային նրանք Սկզբում), 

հասան ճամփի կեսին արդեն, 

մինչդեռ այնտեդ սկզբում

մարտն ավարտին էր հասել արդեն, 

ավարտված մարտից ի՞նչ լուր, 

սուրհանդակներն ու՞ր սուրան

արդեն ճամփի կեսին հասած.

- Ու՞ր, – նրանցից մեկն ասաց, 

ասացի ես, նրանցից մեկը, 

իսկ հետո արդեն մեգ էր, 

ես հասել էի ճամփի կեսին, 

մարտն ավարտված էր արդեն, 

այնտեղ սկզբում, արտեր...

այնտեղ ծվտւմ էին հսկայական արտեր, 

Արտերը ինչպես մարտից հետո, 

ծածկված էին դիակներով, 

ինչպես ադամանդի ակներով, 

և շողշողում էին հսկա արևի տակ, 

արտերը, որպես կատարյալ նահատակ, 

սկզբում, այնտեղ, արդեն ավարտված էր մարտը...

Ահա թե ինչեր կարող է տեսնել մարդը, ես, 

ում սուրհանդակներն հասել են ճամփի կեսին, 

և չգիտեն, որ մարտն ավարտված է արդեն

այնտեղ սկզբում, ուր աղբյուրի ակը

մաքուր էր, ինչպես նահատակը՝ անաղարտը...

Հիմա այդ մարտն ավարտված է, մեգ է, 

ում ինչին է հիմա ծառի այն կեղևը, 

պապիրուսը, թուղթը, մագաղաթը՝

անձնուրաց, անուրացում, ի՞նչը ուրանային, 

որն է մարդու մեղքը, սուրհանդակի, 

որ հասել է ճամփի կեսին արդեն, 

այն աղբյուրի ակից շող չի հասնում

այստեղ ուր ամբողջը մեգ է, մարտը

ավարտված է այնտեղ սկզբում, մարդը՝

անլուր, տեսիլներն են մնում մարդուն՝

որպես այն աոաջին արտում՝ նահատակը, 

որ հավատում է, որ ունի այդպիսի մի տեսիլ՝

տեղ կհասնեն սուրհանդակները սուրացող

և հավերժորեն մնացած ճանապարհի կեսին, 

ուր մեգն է արդեն ավարտված մարտի, 

կամ առաջին արտի... ասացի ես... ակներ...

հասնել... մագաղաթը... Սկզբում... սուրհանդակնե~ր...
________________________________
Ավագ Եփրեմյանի ֆեյսբուքյան գրառումներից
Քանի որ որոշել եմ վաղվանից կրկին ապաակտիվանալ ֆեյսբուքում, ներկայացնում եմ մի քանի կատակ եւս: Կա նուրբ կատակ, կա գռեհիկ կատակ, այլ կատակներ էլ կան, կարծում եմ. օրինակ՝ ջղաձիգ, օրինակ՝ հեռավոր: Առաջինն, օրինակ, ջղաձիգ է.

1. Մինչեւ չճշտես վերաբերմունքդ ԲԱՆաստեղծությանդ հանդեպ, մնալու ես անԲԱՆ քաղաքականությանդ հույսին: 

Երկրորդը հեռավոր կատակ է: Ահա.

2. Եթե դու ես նախադասություն կազմում - գիտություն է՝ միշտ կասկածելի: 
Եթե նախադասությունն է քեզ կազմում - պոեզիա է՝ միշտ ճշգրիտ: 

Երրորդը կատակի արձագանք է, որով փորձում եմ լրացնել առաջին երկուսը.

3. Ոչինչ այնքան չի խանգարում հասկանալուն, ինչքան բացատրելը: Բայրոնի ասածին է նման. «Իսկ հիմա բացատրեք Ձեր բացատրածը»: 

Եւ վերջինը, որի անունը ինքներդ կդնեք.

4. Ճամարտակ, ճամարտակ, 
Ի՞նչ ես նստել մեր բակում, 
Վեր կաց ու ռադդ քաշիր: 

Մինչ նոր հանդիպում:



 

 

Հենրիկ Էդոյան / բանաստեղծություններ

14.08.2014 20:23

«Նիդերլանդական Օրագիր» - գրական էջ, չորեքշաբթի, 02 հուլիսի, 2014 թ.

 

Հենրիկ Անտոնի Էդոյան (ծնվ. 1940, օգոստոսի 31), հայ բանաստեղծ, գրականագետ, բանասիրական գիտությունների դոկտոր (1990), պրոֆեսոր (1991), ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1976-ից։ 2005-ին արժանացել է ՀՀ նախագահի մրցանակին («Երեք օր առանց ժամանակի» գրքի համար) ։

Ծնվել է Երևանում։ 1957-ին ավարտել է Երևանի թիվ 39 միջնակարգ դպրոցը։ 1959-62-ը ծառայել է խորհրդային բանակում։ 1967-ին ավարտել է ԵՊՀ բանասիրության ֆակուլտետը, 1970-ին՝ ԽՍՀՄ ԳԱ Մոսկվայի Մ. Գորկու անվան համաշխարհային գրականության ինստիտուտի ասպիրանտուրան (գրականության տեսության գծով) ։ 1971-ից աշխատում է ԵՊՀ-ում որպես գիտաշխատող, 1973-ից՝ դասախոս։

1974-ին «Ռեալիզմի հարցերը 20-րդ դարի հայ քննադատության և գեղագիտության մեջ» թեմայով դիսերտացիա է պաշտպանել և ստացել բանասիրական գիտությունների թեկնածուի աստիճան։, 1990-ին՝ դոցենտի աստիճան, 1991-ին՝ պրոֆեսորի կոչում։ 1986-2008-ին եղել է ԵՊՀ արտասահմանյան գրականության և գրականության տեսության ամբիոնի վարիչ։

Մասնակցել է միջազգային մի շարք գիտաժողովների, դասախոսություններ կարդացել ԱՄՆ-ում, Ֆրանսիայում, Գերմանիայում։ 1995-96-ին դասավանդել է Բեյրութի Հայագիտական հիմնարկությունում և Հայկազյան համալսարանում։

Հենրիկ Էդոյանի ստեղծագործությունները թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով՝ անգլերեն, ֆրանսերեն, գերմաներեն, իտալերեն, իսպաներեն և այլն։ Ռուսերեն լույս է տեսել նրա «Խոսքի ուղղությամբ» գիրքը (Մոսկվա, 1985) ։

Տարվա լավագույն գրքի համար 2002-ին արժանացել է ՀԳՄ ոսկե մեդալի, արժանացել է Թեքեյան մշակութային միության Հայկաշեն Ուզունյան մրցանակով (2004) ։
_______________________________


Փողոցի բաժանվող մասում
.

Սա մի ժամանակ է, որ չունի ոչ մի անուն, 
(մի հանգույց, որ ոչ ոք չի կարող քանդել): 
Սառնաշունչ մի գիշեր ծածկում է մի քաղաք
և մի վայր: 
Ձեռք մի տուր նրա ծածկոցին` նենգ ու լուռ
աստղերով զարդարված:

Հոգին նվազում է ժամ առ ժամ ամպերում մթնող
լուսնի պես: Իսկ դրսում
մարմինն է շրջում` կորցրած իր տունն ու հասցեն: 
Բայց դու մի գնա մենակ, ձեռքդ
ուսիս դիր, հենվիր ինձ: Մենք պետք է քայլենք իրար հետ
և ոչ թե մեկ – մեկ, առանձին: 

 

Խաչվածի հետ
.

Կեսօրը թեքվեց ինչպես խաչի վրա
գլուխը խաչվածի, արևը կանգ առավ
նրա բաց վերքերին, 
որ նույնիսկ երկնքում
Հայրը սոսկումով հայացքը թեքեց –
(ՙԱստված իմ, Աստված իմ, 
ինչու՞ լքեցիր ինձ՚):

Մենք այնտեղ էինք
և մեր մարդկային գերխիտ էությունից
դիտում էինք մեր առջև
տանջանքը Սուր Մարմնի:

Քո աչքերը լիքն էին զղջման արցունքներով, 
իմ սիրտը տաճարի
պատռվող վարագույրն էր: Հետո միասին
մենք անցանք մեր ուղին դարերի խարխափումով, 
կիսափուլ կամուրջներով, 
հասանք մինչև այստեղ, նստեցինք իրար կողքի, 
նայեցինք իրար սիրով ու համբերությամբ: 
Մեր միջև աներևույթ մի բոց էր վառվում, 
նա մեզ ջերմացնում էր, լույս տալիս մուգ - կարմիր
մեր հոգիներին և մարմիններին:

Այդ լույսն անուն ուներ: Մենք դա գիտեինք:


Քո վերջին աղոթքի մեջ
 

Թեև սա անկում է, սակայն քո առջև
փայլում է մի կեսօր: Փողոցի աղմուկից
ձայներ են ներս մտնում և բերում պատկերներ
քո պարտությունների քաղաքից ամպամած, 
ուր մի գնացք դուրս ելավ կառամատույցից:

Այլևս նա չի գա: Ինչ անցավ` անցավ, 
և ժամանակի քամին աղմուկով
բացում ու փակում է պատուհանների
փեղկերը մեկ առ մեկ, 
ցնցում հիշողության սյուները բեկբեկուն, 
որպեսզի ցույց տա քեզ` թե որտեղ ես դու, 
որպեսզի ասի քեզ` թե սա վերջն է միայն
և չունես դու նոր սկիզբ, 
որ նորից հայտնվի
քո վերջին աղոթքի մեջ
առանց բառերի: 
 

Մենք եղանք լույսի մեջ
 

Մենք եղանք լույսի մեջ, 
անցանք ներսի դռնով
Յոթ Աստվածների, 
(յոթ ճառագայթներ թեքված դեպի
ներքև, մեր սրտերի վրա, 
յոթ Էլոիմներ մեր գլխավերևում), 
բայց աշխարհը դարձավ
անմիտ լռություն, 
երբ ուզեցինք ապրել
նրա կամքից դուրս, 
սիրո մեջ մշտական, 
ի պատասխան նրա
մաղձի և ատելության: 
 

Ես քո տաճարն եմ կառուցում
 

Ես քո տաճարն եմ կառուցում այստեղ, 
մտորում մի մարմին` աշխարհի օտարացած
աչքերի առաջ, որտեղ չեմ գտնում
ոչ մի արտացոլում: Ինչը ծնվում է քո անվան
հնչյուններից փայլում է իմ դեմքին,

ինչը դրսից է` հարված է և արգելք: Բառերի
անարձագանք ճշմարտության մեջ
ես մի տաճար եմ կառուցում քո անվան
ծերջին բեկորներից: Մի ձայն
ինձ է փնտրում: Ականջիս մեջ չի լռում մի ճակատագիր: 
Ես մի տաճար եմ կառուցում, մի մարմին
բառերի անարձագանք ճշմարտության մեջ: 
Մենք դա գտել էինք, բայց նորից կորցրել: 
Ամենասուր ցավը գալիս է ամենանուրբ
ձեռքի հպումից: Հրապարակում

հանգչում են լապտերներն իրար հետևից: 
Բայց ես քո անունից տաճար եմ կառուցում, 
անանուն ինչպես մի կորած ճշմարտություն
կամ ժամանակի պղտոր գետի մեջ
խորտակված մի նավակ` բեռնված սիրո
վերջին պատկերներով: 
 

Օր` առանց սահմանի
 

Ու?ր փախչել կրակից…
(Ռ.Մ. Ռիլկե) 
Օր` առանց սահմանի, 
պտտվող և նորից
պտտվող ճակատագիր` թրատող
ձեռքերով, սուրսայր աչքերով, 
թեքված ներքև` քաղաքի
լայնության վրա, բարձրահարկ
շենքերից մինչև տներն արվարձանի, 
որ սկսվում է, բայց չի ավարտվում, 
ավարտվում է, բայց
չի սկսվում ոչինչ:

Դու մի նայիր նրան, որ նա քեզ չտեսնի, 
Թող քո աչքերը նայեն իմ
աչքերին, այնտեղ, մեր կյանքի
բացարձակ անապատում –
մարմին ու ստվեր, քաղաքի
փոշու մեջ, մահվան պատահական
դանակի առջև:

Ի՞նչ պիտի անել հույսերի գահավիժման
և անպտուղ ճիգերի իշխանության մեջ, 
ու՞ր պիտի փախչել
ապոկալիպսիսի կրակե
շեմի առաջ, (ինչպես մի պոետի աչքերն են տեսել
և խոսել այդ մասին), 
հոգիների աղերսագին հառաչանքներից, 
որոնք բարձրացնում են
ձեռքերը սարսափի մեջ
և այդպես քարանում տեսած պատկերներից
այստեղ, քաղաքի
բացարձակ անապատում: 

 

Իմ վայրը չի փոխվում
.

Երեկոն ուսիս վրա թողնում է ստվերներ: 
Ուսըս թաց է նրա հպումից: Հեռավոր
հորիզոններ, որ դողում են իմ ապրած
օրերի վրա, գծում են շուրջս
ծանոթ պատկերներ, որոնց մեջ դեռ իմաստ կա, 
շարժում կա և մի այլ
հնարավորություն: Նրա հետքերը
պսպղում են վրաս ինչպես աստղերը
կիսամութ արվարձանի
հողե տանիքներին, ուր խոտն է աճում:

Նա գնում է ինչպես հիվանդի այցելուն, 
երբ դուրս է ելնում հիվանդանոցից: 
Երկու իրականության ափերի միջով
հոսում է մի գետ: Ես այստեղ եմ, իմ նույն
տարածության մեջ: Իմ վայրը չի փոխվում, 
սոսկ օրերն են փոխվում, որոնց արանքում
ես փորձում եմ ապրել
և գտնել խոսքեր աշխարհի համարժեք
չափերի համար: 
 

Մի սիրտ հարատև
 

Փոքրիկ երկիր` սեղմված
լեռների կոնքերում, ի՞նչ երգ ես
ուզում լսել, ի՞նչ խոսքեր ես հիմա
տեսնում քո երազում: Չորացած
կոկորդի մեջ, ամռան
կիզիչ օդում, ընկնում են բառերը
անձայն ու անարձագանք, 
ինչպես ծառեր` կտրված
օտար մի ձեռքով, ինչպես շիրմաքարեր, 
որոնց տակ աշխարհը
չունի ոչ մի չափում: 
Կարճ ինչպես կյանքի խոստում, 
երկար ինչպես քունը մղձավանջային
բառերը չեն հասնում քեզ: 
Ի՞նչ երգ ես ուզում լսել
քո հին երազում: Այն, ինչ ունես դու, 
մի սիրտ է հարատև, 
որ բաց է և արթուն
դեռևս անավարտ քո աղոթքի մեջ: 
 

Դուք չունեք կիրակի օր
 

Սևեռուն մի գիշեր հետևում է ինձ, 
երբ ես անցնում եմ
անմարդ փողոցով: Կիսաղոտ լապտերներից
լույս է սփռվում և գոլորշանում
օդի մեջ ինչպես աննկատ մի անձրև: 
Մի աչք, որ չի փակվում: 
Մի նրբանցք, որ ինձ
չի տանում ոչ մի տեղ: Փակ դռներ` առանց
գաղտնիքի: Անցորդներ, ինչպես
արխիպելագում շփոթված կղզիներ, 
որոնց կողքով անծանոթ
նավեր են անցնում: Կյանքը շատ է մոտ, 
բայց չի երևում: Ինձ հետ խոսեք, համբերության
արթուն ոգիներ, XXI դարի
էկրանը ձեզ համար փոքր է չափազանց: 
Դուք չունեք կիրակի օր: Դուք չունեք արձակուրդ: 
Դուք ապրում եք հավերժական մի գիշերվա մեջ
և գծում սիրտը մարդու
իբրև մի երկնային երկրաչափություն: 
 

Առանց պատասխանի սպասման
.

Ժամանակ, դու չես կարող կանգ առնել այստեղ, 
այս երկրում, ուր կրկնվում է ամեն ինչ սկզբից
և վերադառնում` որտեղից սկսվել էր: 
Ահա մի հոգի բարձրանում է վերև` շփոթելով
մի պահ սահմանաձողերը երկնքի և երկրի: 
Նրան պահում են մի քանի հրեշտակներ –
օտար աչքերի համար անտեսանելի: 
Նայիր, քո վրայով անցնում են նրանք
և մի ստվեր երկնքից ընկել է երկրին: 
Առանց մարմին էությունը դեռ գոյություն չէ, 
ուրեմն` քո ձեռքի տակ պահիր նրան այնպես, 
կարծես թե դու այլևս չես հպվում նրան: 
 

Մի գնացք սուլում է դեռ
.

Ընդհատել կարողացիր, երբ ընդհատվում է, 
կամ շարունակիր` թե չունես մի ուրիշ
հնարավորություն: 
Հեռվում միայնակ մի գնացք է սուլում, 
անիվներն համաչափ արձագանքում են
գիշերվա լռության մեջ: 
Ամեն ինչ փոխվում է, ինձանից բացի: 
Ես նույնն եմ մնում: Աշխարհի ոլորտները
օղակ – օղակ գալարվում են
իմ չորս բոլորը: 
Գնացքը անցնում է
քաղաքի գծից դուրս: 
Ինչ –որ բան ընդհատվում է: Հնարավոր աշխարհում
մի գնացք սուլում է դեռ: 
 

Այսպես ոտաբոբիկ
.

Մտիր օրերի մեջ,

վարագույրից այն կողմ, 
դրսում փոթորիկը ջարդում է կայմերը, 
նավերը քշում դեպի հորձանուտ, 
գրոհում ցամաքները: 
Շենքերը տենդի մեջ նայում են իրար
ահով ու կասկածով: 
Բաբելոնյան աշտարակը փլվում է նորից: 
Մտիր օրերի մեջ, 
քնած մի դեմոն իր ռադիոակտիվ
աչքերն է բացում: Շնաձուկ` երկնքում, 
ինքնաթիռ` ջրի մեջ: Ոչ` քաղաքների
սոսկահար դեմքերին, որոնց վրայով
վազում են ստվերները և իրենց թևերով
ծածկում առհավետ
տներն ու փողոցները: 
Նայիր ժամանակի կիսաբաց պատուհանից, 
քանի դեռ չի փակվել: Մտիր
օրերի մեջ
այսպես, ոտաբոբիկ: 
 

Նա ուզում էր չէր ուզում
.

Նա ուզում էր լինել մակընթացություն կամ տեղատվություն և կամ մակընթացություն տեղատվության մեջ և տեղատվություն մակընթացության մեջ միաժամանակ մակընթացության և տեղատվության նույն պահին ավազի մեջ չքացող ջուրը և նորից ետ փախչող ալիքը կամ ավազը որը սպասում է ջրին կամ ջուր որ վազում է դեպի ավազը ուզում էր ծովը լինել և միաժամանակ լինել ցամաքը ծովն իր մեջ պահող երկինքը ծովի և ցամաքի վրա մի նավագնաց երկուսի միջև նկարը տան պատին և նկարիչը սիգարետ ծխող հյուրը որ պիտի գար և նա ով գնում է մի քաղաք քրտինքի մեջ և մի երազ քաղաքի մարմինը տանջող ուզում էր հիշել մի դեմք որ ուզում էր հիշել բայց չէր կարողանում ուզում էր ուզել և չուզել և չէր ուզում ուզել և ինչ լինում էր թող լիներ: 
 

Ոսկեզօծ մեղուներ
.

Ոսկեզօծ մեղուներ
որ մեղր հունցելով
հավերժությունը
դարձնում եք ժամանակ
(որպեսզի մենք ապրենք)

Եվ հետո ժամանակը
հղկելով մեղրի մեջ
դարձնում եք հավերժություն
(որպեսզի մենք ապրենք)

Գոյություն անմատչելի
երկու աշխարհների
միջև ծավալվող
ներդաշնակություն

մենք քեզ ենք մոտենում ձեռք տալիս
քո մեղրին
և հեռանում ենք ոտքից - գլուխ այսպես
քեզնով ողողված
(որպեսզի ապրենք)


Այսքանից հետո մենություն
.

Թեև բոլորն էլ մայրամուտի ցած իջնող
վարագույրի տակ
մենակ են, միայնակ, 
փողոցում, տան մեջ, հրապարակում, 
բազմություն, որի մեջ մի սիրտ է գլորվում
և կասկածամիտ մի կին է չքանում –
տվեք ինձ մենություն:

Հայրը և մայրը շրջում են զբոսայգում
երեխաների հետ, 
նստում կարուսել, նկարվում միասին, 
հետո թեյ են խմում լճակի ափին: 
Առանց հրաժեշտի ծառերը ոտք են դնում
գիշերվա շեմից ներս: 
Երաժշտությունը փնտրում է Աստծուն
և նրան չգտնելով
կարկամում օդի մեջ: Տվեք ինձ մենություն

փողոցում, տան մեջ, հրապարակում, 
ուր շեղված մի գիշեր իր հետքն է թողնում
մարդկանց դեմքերին: Լուսինն անցորդներին
նետում է արծաթե իր դրամները: 
Կիսաբաց պատուհան, որ խոստանում է
մթին գաղտնիքներ: Երկնային անկողին
և մի հիպնոսի խոստովանություն: 
Այսքանից հետո` մենություն: 
 

Սոսկ մի ճիչ
.

Մի մարդ` երկինք նետված մետաղադրամ, 
որ դեռ չի ընկել, 
մի հոգի սրբության
և մեղքի միջև, 
հայացքը շեղբի պես, 
մի ներքին կատարում, երբ ոչինչ չի կատարվում: 
Այնտեղ, քնի մեջ, քաղաքի կիսախավար
կամարների տակ
մի ճակատագիր հողն էր շոշափում և փնտրում
անցյալի
կորած ոսկիները: Ձեռք մի տվեք նրա
քրտնած ուսերին: Սոսկ մի ճիչ, 
մի աղաղակ
մարդու բերանում, 
այնտեղ, քնի մեջ, քաղաքի կիսախավար
կամարների տակ: 
 

Ժամանակը մի վայր է
.

Նա ինձ միշտ հարց էր տալիս –
ՙորտե՞ղ ես, ու՞ր ես գնում, ե՞րբ պիտի
վերադառնաս…՚:

Ցերեկը փնտրում էր ինձ: 
Գիշերը ինձ չէր գտնում:

Ժամանակը մի վայր է, 
ուր ես միշտ
բացակա եմ: 
 

Ես հարցնում եմ, նա` պատասխանում
.

ՙԲայց ունի՞ Ատված հիշողություն՚ -
ՙՈչ, որովհետև
նա չունի մոռացություն՚:

ՙԻսկ ունի՞ նա անցյալ՚ -
ՙՈչ, որովհետև
Նա չունի ապագա՚:

ՙԲայց նա բարի՞ է՚ -
ՙՈչ, որովհետև
նա չունի չարություն՚:

ՙՆա ինձ ընդունու՞մ է՚ -
ՙՈչ, որովհետև
Նա քեզ չի լքել՚:

ՙԲայց մահը ինձ է փնտրում՚
ՙՈչ, որովհետև
քո ամեն հարցի մեջ դու մահանում ես: 
Մեռածին նա չի փնտրում՚:

ՙԲայց նայիր ես դողում եմ…՚ -
ՙՈչ, որովհետև
այդ ես եմ դողում՚: 
 

Ուրանի փայլ

Բարձրանում է արևն իր հին տեսողությամբ, 
գլորվում է մի մոլորակ երկնքի մեջ, 
տիեզերքը բացվում է ու
փակվում նորից
ինչպես մի աչք
արթնության ու քնի վրա:

Օդը ինչպես սպառնալիք, 
ամպերի մեջ` ուրանի փայլ:

Ամեն մի մարդ` երազի մեջ ձուլված անցյալ, 
փակված իր նեղ, քառակուսի
սենյակի մեջ, 
և կյանքն` ինչպես մոռացություն
և հույսերի տերևաթափ, 
որ գալիս է, հպվում նրան, 
և երկուսով անհետանում
տեսիլքի մեջ
վայրկենական: 
 

Մեկ օրը բավական է
 

Մեկ օրը բավական է, որպեսզի ապրես
քո կյանքը ծայրեծայր, առաջին օրվանից
մինչև վերջին րոպեն: Մի կորած
զգացմունք, մի քայլ, որ քեզ պիտի
նոր ճանապարհ տանի, և մի որոշում, 
որ դեռ չես կատարել: Պտտվելով երկնքի
և երկրի միջև
քո օրը լույս է տալիս իրերի կիսախավար
մակերեսներին: Դու նրան կորցնում ես
հայացքդ դեպի երկրորդ օրն ուղղած, 
որն, ավաղ, քոնը չէ: Ահա, ձեռքդ տուր նրան, 
նա մեծ է ավելի
քան մի հավերժություն: 
Քո կյանքը բաժանված է օրերի փշրված
բեկորների մեջ: 
Հեռացում անվերադարձ: Վիրահատություն: 
Անբաժանելի օրվա կախարդանք, 
դու նորից լքում ես ինձ: 
 

Կեսգիշերային մղձավանջ
 

Քամին լռում է գիշերվա միջանցքներում: 
Դժոխքի ձայներից
հեռագրասյուները դողում են սարսափահար
իրենց քնի մեջ: Անդեմ մի կերպարանք
ելնում է անկյունից, անցնում ցանկապատով
և նորից չքանում: Մի հրեշավոր լուսնի երակից
դառը գետ է հոսում
գիշերվա երկնքով:

Պատկերներ, մի կողմ անցեք
աշխարհի անքուն բիբերից: Գիտակցության մեջ
մեղքի ցողունը ճյուղեր է արձակում
և ծածկում մի դաշտ
ներքևում: Փողոցում հոսում է մարմինների մի գետ
ուղիղ դեպի անդունդ: Կանգնեցրու հոսքը նրանց, 
Հավերժի Ականատես: Դժոխքի ձայներից
հեռագրասյուները դողում են սարսափահար
իրենց քնի մեջ: 
 

Ես կյանքին ձեռք տվեցի
1.
Ինչ ունեմ` ոչինչ է այն ամենի առաջ, 
ինչը դու ունես: Իմ օրը ես վառում եմ, 
որպեսզի տեսնեմ
քո ունեցվածքը: Ես իմ բառերը կորցնում եմ մեկ – մեկ
այն մի բառի համար, որ դու պիտի
ասես: Սուրճի բաժակով
ես իմ կյանքն եմ խմում և այրում
շուրթերս: Փակ աչքերով կարդում եմ
իմ անունը` գրված
քո ջրերի վրա: Ես իմ կասկածների
շրջանն եմ անցնում, 
որ մոտենամ քեզ: 
Ես ժամանակից
դուրս եմ ընկնում ինչպես
մո ձեռքից մարդու հոգին (ինչպես Դանթեի
պոմից մի տող), ինչպես մի ճառագայթ, 
արևից փախչող, որ վազում օդի միջով
և ընկնում, չքանում է թիթեղյա տանիքներին: 
 


Երկու Կյանք
 

Մենք չմոտեցանք իրար հետ այն կետին, որից այն կողմ
Սերն էր թագավորելու: Մեզ վախը հետ պահեց: 
Կասկածը սողոսկեց մեր քայլերի մեջ: Կրակը մեզ պահեց
տարածության վրա, թեեւ նրա լույսը բոցավառվում էր
մեր մարմիններում:

Մեր դեմքերի միջեւ այրվում էր գիշերը, թեեւ մեր շուրջը
կեսօրն էր ամռան: Մեր ձեռքերն ահով մենք հետ քաշեցինք` 
ապրելու մեկ այլ մտադրությամբ, որի մեջ, ավաղ, 
մեր գոյությունը վերածվեց աղոտ նախապատկերի:

Մեր կյանքը - երկու կենսագրություն, 
գրված նույն թղթի տարբեր էջերում:

Ինչքան հեռու է այն կետը, (որին մենք չմոտեցանք), 
որ նրա ուժգին ճառագայթումը հասնում է այժմ
տասնյակ տարիների հեռավորությունից, իսկ նա
հանգել է եւ դարձել մեռած մի աստղափոշի:

Ես կյանքիս մի մասը տվել եմ քեզ եւ այժմ փնտրում եմ
մի տարածություն, որ կարող եմ նստել եւ նայել
մոտեցող մայրամուտներին, որ սառն են թվում, բայց
մոտենում են սարսուռով, հույսով: Ուսերիս իջնում են
նոր աղավնիներ: Անցած օրերի ղողանջն եմ լսում: 

Օգոստոս

ԱՐԵՎԸ սրբում է ուսերս հոգնությունից-
ես այստեղ մնալ չեմ կարող, որովհետեւ

ամառն ասում է.- «Հավաքիր իրերդ, 
գնանք այստեղից, արդեն ուշանում ենք»:

Սա իմ ժամանակն է, 
իսկական ժամանակը -
կատարելու այն, ինչ պետք է կատարվեր, 
եւ ասելու այն ինչ պետք է ասվեր:

Խոսքի ժամանակը, 
փրկության ժամանակը, 
բարձրացումը սիրո հզոր թեւերի -
ապրելու ժամանակը,

եւ վերջապես կատարյալ
իմ կյանքի ժամանակը, 
պսակի մեջ Կույսի համաստեղության:

 

Թադևոս Տոնոյան / բանաստեղծություններ

14.08.2014 20:11

«Նիդերլանդական Օրագիր» - գրական էջ, Չորեքշաբթի, 25 հունիսի 2014

 

Թադևոս Տոնոյանը ծնվել է Երևանում՝ 1961թ.-ի մայիսի 1-ին։ 1968-78թթ.-ին սովորել է Երևանի թ.102 միջնակարգ դպրոցում։ 1978-83թթ.-ին սովորել է Երևանի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետում, որն ավարտելուց հետո աշխատանքի անցել համալսարանի նախապատրաստական ֆակուլտետում՝ որպես դեկանի տեղակալ։
Այնուհետև աշխատել է «Պիոներ-կանչ» թերթում, ապա «Պիոներ» ամսագրում՝ որպես պատասխանատու քարտուղար։ 1991թ.-ից առ այսօր նույն ամսագրի գլխավոր խմբագիրն է։ 1994-95 թթ.-ին աշխատել է Հայաստանի հեռուստառադիոպետվարչությունում՝ որպես «Մայրաքաղաք» ստեղծագործական միավորման փոխտնօրեն, այնուհետև պետական ռադիոյի «Իրավունք» ծրագրի ղեկավար։
Թադևոս Տոնոյանը 1989 թ.-ին պաշտպանել է գիտական թեզ և ստացել բանասիրական գիտությունների թեկնածուի գիտական աստիճան։ Թադևոս Տոնոյանը դոցենտ է, դասախոսում է Երևանի Պետական համալսարանում և Խ. Աբովյանի անվան հայկական պետական մանկավարժական համալսարանում։
1999թ.-ին արժանացել է Մշակույթի հայկական ֆոնդի «Տարվա լավագույն բանաստեղծություն» մրցանակին: 
2008թ.-ին ին արժանացել է ՀՀ մշակույթի նախարարության Ոսկե մեդալի: 
Թադևոս Տոնոյանը զբաղվել է նաև գիտական գործունեությամբ, որի արդյունքը նրա բազմաթիվ գրականագիտական, լեզվագիտական ու մշակութաբանական հոդվածներն են. դրանք պարբերաբար լույս են տեսել մամուլում։ 2002 թ.-ին, որպես առանձին գիրք, Թ. Տոնոյանը հրատարակել է «Եղիշեի ակամա ընդդիմախոս Եղիշեն» գիտական ուսումնասիրությունը, 2005 թ. լույս է տեսել «Կորյունի տեքստը և հայ գրի առեղծվածը» գիրքը՝ նվիրված հայ գրի առեղծվածին։
Թ. Տոնոյանի ստեղծագործությունները թարգմանվել են անգլերեն, պարսկերեն, ֆրանսերեն, սերբերեն, ռուսերեն, բելառուսերեն: 


Ներկայացնում ենք ժամանակակից գրողի ստեղծագործություններից.

 

ՈՒ ԴԵՌ ՉԵՄ ԿԱՐՈՂ ԱՆՑՆԵԼ ՔՈ ՃԱՄՓԱՆ

(Հորս)

Ես քեզ սիրում եմ իմ երկրի վրա ու քո
երկնքում, 
Կնքում 
եմ արդեն ծրարը կյանքիս, խոսքս 
զմռսում, 
Մրսում է արդեն մարմինն իմ՝ որպես հոգի 
մեղսական, 
Սակայն 
հույս ունեմ, որ չի դառնալու էլ երբեք 
ավար։

Ավարտի 
համար երևի չարժե արդեն
աղոթել, 
Աղոտ է 
բախտը ուշացած Ցանի, ով էլ որ 
Հերկի, 
Երկիրը 
քանի՜, քանի՜ խնդիր է մեզ վրա 
բարդել, 
Արդեն 
ծռվել է ողնացողունս, որ տրվեց 
Մարդուն։
Արթուն 
չեմ ու դեռ չե՜մ կարող անցնել Քո Ճամփան, 
ուստի` 
Ստի 
կաթսայում եփվելու է դեռ իմ անձը
անաղ, 
Դանդա՜ղ 
կավերվի որդառատ հողում իմ նյութը 
նորից, 
Որից 
իմ հոգին փրկել փորձեցի այս էլ քանի՜ կյանք։

.
 

ՀՈԳԵԴԱՐՁՈՒԹՅՈՒՆ

Եվ գիշերները մեր հոգին դարձյալ լույս է
առկայծում, 
Հածում է՝
իբրև մեզ անհայտ հեռվում կարոտած
ծաղիկ, 
Աղի
գանգը մեր դեռ մրափում է իր
կացարանում, 
Կարծրանում
դանդաղ, որ մոռացության մեր հոգին ծախի:

Իսկ ծաղիկները, լուսաստղով խաբված, մնում են
անքուն, 
Անկումից
անկում կայծոռիկներ են շաղում
խելագար, 
Կարծես
թեթև է դառնում ամեն մի
երազապատում, 
Տուն
է ունենում և կամ էլ տան հույս մեր հոգին տխրած:

Չէ՞ որ մենք էլ ենք, թեկուզ քնի մեջ, բարձրանում երկինք, 
Եվ աղոթքներով անընդհատ մաքրում մարմինները մեր, 
Որ կարողանա հոգին ետ դառնալ կացարանն իր դեռ
Ու առավոտյան մեզ կարողանա արթնացնել կրկին: 
.

ՀՈՂԵՐԿՐՊԱԳՈՒ ԱՆՁՍ

Ավելանու՜մ են… ավելացնու՜մ եմ պարտքերս Աստծուն, 
Ու փոքրանում է տեղն իմ երկնքում, նվազում գանձս, 
Մնացինք այսպես հայտնի ու անհայտ հանրային ցածում
Քրիստոնյա երգն ու հողերկրպագու անխոնարհ անձս:

Բայց էլ Որդու պես չեմ ընդունելու զոհամատուցում՝
Անտիկ քսության այդ շրջացոլքը՝ սրտում դիցերի, 
Քանի որ հին գիրն իմ դատապարտյալ ու փոքր ածուն
Մաշվում են՝ որպես քարտեզ անճանաչ ու սոսկ… իղձերի:

Ինձ մնում է լոկ՝ Ձիրքով Ստեղծումի հարազատ մնամ
Իմ Հորենական Նմանողությանն ու Չարչարանքին, 
Որ մի օր կանգնեմ խաչին, մահվան ու կյանքին հանդիման
Ու հանապազօր հացի պաշարով բարձրանամ երկինք: 
.

ՏԻՐՈՋ ՄԱՐՄԻՆԸ

Երանի նրան, ով երկրում ունի ճանապարհողն իր, 
Առավել՝ նրան, ով դիմավորող ունի երկնքում, 
Մենք ուզում ենք մեր մարմինը փառքով տալ ի պահ հողին
Ու դրա համար նախ նայում ենք վեր ու խաչակնքում:

Բայց մի՞թե ձյունն այս փերթ-փերթ տեղացող Իր մարմինը չէ, 
Որ պաղել է վեր նայող աչքերից գլխատ Մկրտչի.
Գուցե վերստին Նա ներել է մեզ ու երկիր իջել
Ու պիտի արդեն նաև դատի՛ մեզ ըստ սուր ու գրչի:

Պաղել է հողը, պաղել են երկինք, մարմին ու անուն, 
Երկինք են նայում ծերատ աչքերը դեռ ապրողների, 
Որ Նա, ով ձյունող իր հոգեմարմնով մեզ է պատանում, 
Թեև նեղացած՝ սակայն մի վերջին անգամ մեզ ների:

Չէ՞ որ թիրախ են հոգիները դեռ Տիրոջ երամի, 
Ու տխրել է մեր բաժին երկիրն ու անհույս պառավել, -
Ով երկրում ունի ճանապահողն իր՝ նրան երանի, 
Ով դիմավորող ունի երկնքում՝ նրան՝ առավել: 
.

ՓՇՐԱՆՔՆԵՐ

Տեր իմ, ես չեմ մասնակցել սրանց գինի ու հացին, 
Թեև իրենց սեղանից ինձ փշրանքներ են նետել, 
Իմ մեղքն այն է, որ ոչինչ չավելացրի եղածին, 
Ու չթողի քո որդուն՝ ողնացողունն իմ էտեր:

Հարմարվեցի այդպես էլ կատարողի իմ դերին
Ու երազելն էլ, ավաղ, չմոռացա ոչ մի օր, 
Դու ամենայն ինչ գիտես, բայց և գիտե՞ս, որ, Տե՜ր իմ, 
Ոչինչ չկա այս երկրում երազելուց ահավոր:

Ամեն բան է այս երկրում մոտեցել իր ավարտին՝
Ե՛վ մարմնամերձ մեր կյանքը, և՛ ուծացումը հոգու, 
Ահա՝ դրված քո գավթում իմ աննշխար միակ դին
Եվ փշրանքներն այն՝ շուրջս, որ ես կերա իմ կյանքում: 
.

ՀԱՅԱՍՏԱՆ, ԱՇՈՒՆ, ՎԵՐՋԻՆ ՉՈՒՆ ԴՐԱԽՏ

Հա՜յր իմ, աշխարհի մեջ քո արարած
Քեզ սիրել, սակայն, 
կարող եմ միայն, 
ինձ ների՜ր, ների՜ր, 
ի՛մ երկրի վրա, 
Ուրիշ ո՛չ մի տեղ չեմ կարող ապրել քո Երկնքի տակ, 
Ուրիշ ո՛չ մի տեղ չեմ կարողանա հանգի՜ստ հող դառնալ:

Մենք մի տարի էլ պատրաստ ենք ձյան տակ ձմեռել անքուն, 
Թեև… այստեղ էլ ցրտում է արդեն, 
ու Վերջն է գալու, 
Վերջին չուն դրախտ ճանապարհ ընկավ երեկ իրիկուն.
Իմ Երկրի վրա, Հա՛յր իմ, կբերե՞ս մի ուրիշ Գարուն: 
.

ԴԱՄԲԱՆԱՃԱՌ

Նորից նույն ուղտն է դռանըս չոքել՝
Մեռածներիս մեջ փնտրել ողջերին, 
Ձեր պառկած տեղը, պարոնա՛յք, չո՛ր էր, 
Ձմեռըս էլի տուրք էր որջերին:

Ձմեռն անցավ, բայց… չի՜ դիմանում էլ
Ողնացողունըս էս հին որդերին, 
Անիմաստության փոշի է դրել
Լինելությանըս ծաղկաթերթերին:

Ի՜նչ խոսք, պարոնա՛յք, ես մեռած չեմ սոսկ, 
Այլ դեռ մեռնու՜մ եմ՝ սուս ու հազալով.
Ապրում եմ, էլի՜… լի՛քը ցավ ու հոգս, 
Ականջըս ձենի՝ «Վե՛ր կաց, Ղազարո՛ս»:

Էս սուտը, ցուրտն ու մի կում բարկօղին
Կյանքու՜մ չեն դառնա ապրելու պատճառ, 
Գարունըս գա, ու հանձնվեմ հողին՝
Առանց ծաղիկներ ու դամբանաճառ: 
.

ՊԱՏԺԱԲԱԺԻՆ

Եվ ապրողները կդավաճանեն մահացածներին՝
Անհիշողության տափաստաններում դառնալով ջայլամ՝
Ինքնապիղատոս թռչնազգին այդ, որ թռչել չգիտի
Ու Քրիստոսին խաչվելու պիտի ուղարկի դարձյալ:

Նորից մոռացած կլինենք, հարկավ, թեկուզ մարդեղեն, 
Բայց և եռակի ուրացությունը վախկոտ Պետրոսի, 
Կարծում եք՝ Հուդան նրանից վա՞տն է ավելի եղել, 
Լռեմ էլ՝ մեկ է, այն աքաղաղը նորից կխոսի,

Նա, որ մեզ ետ է կանչում ամեն օր՝ վաղ լուսաբացին, 
Քնի՝ այսինքն՝ ժամանակավոր մահվան աշխարհից, 
Որ մեր զարթնելն իսկ միայն ու միայն այն ապացուցի, 
Թե ապրողները կդավաճանեն մահացածներին:

Էլ ի՞նչը պիտի մեզ մխիթարի, եթե ոչ կիսել
Պատժաբաժինը Իսկարիովտացու, Սիմոն-Պետրոսի
Եվ գլուխներս ավազի տակից հանելով՝ հիշել
Նրան, որ մի օր մեզ պիտի փրկի: 
.

ԹԻԹԵՂԱԾԱՂԻԿ ԳԵՐԵԶՄԱՆԻՍ

Պատուհանից այն կողմ էլ՝ աշխարհ ու կսկիծ, 
Կորաքամակ բլուրներ՝ ուղեղիս վրա, 
Մահվան սարսափն է քայլում դեպի աչքերիս
Դաշտավայրն, ուր ծաղիկն է իմ ժամադրված:

Նրան ձեզ եմ նվիրում, որպեսզի փրկեմ: 
Ես՝ դագաղիս մեջ արդեն՝ մահվան սկուտեղի, 
Ինձ տանում են այնտեղ, ուր որդեղեն ժանգն է
Ծաղիկներին ողջունում Հավերժատեղից:

Սակայն, ավա՜ղ, իմ ծաղիկ, չի փրկելու քեզ
Ադամորդու ոչ մի ձեռք՝ ժանգից մետաղի, 
Քեզ դրել են իմ շիրմին, ու դու չգիտես, 
Որ սարսափից դառնում ես թիթեղածաղիկ: 
.

ՀՈՂԵ ՀՈԳՈՎ

Արդար չեղար, եղբա՛յր Հոբ, մեր մարմնի հանդեպ՝
Ադամորդու մեր հոգին անօթևան ես թողել, 
Թող որ տերերն այսօրվա դարձըրել են մեզ անտեր, 
Ու մենք գուցե և ծախենք մեր հոգին հողե,

Բայց մարզում ենք մեր մարմնի անդամները դեռ
Սիրած կավին տիրելու ձևերին բարո
Եվ մերժելով ամենայն տաք տեղ ու խիստ հարմար դեր՝
Այդուհանդերձ քեզ ենք դեռ փառաբանում, եղբա՛յր Հոբ: 
.

ԻՄ ԵՐԿԻՐՆ` ԱՍՏԾՈ ՄԻ ԳԱՎԱՌ

Վաղուց երկիրն իմ լույս է անթեղում
Ու ապրում՝ որպես Աստծո մի գավառ, 
Ու՜ր էր, թե նրա ավիշը բեղուն
Հավատ հասցըներ աստղին միգավառ:

Նա քավարան է ընդհանուր հոգու, 
Ու աստղաճամփի հուժկու թիավար, 
Այստեղ աղոթքը ճամփա է հոգում
Դեպի Շրջածիր ու դեպի Հավատ:

Այստեղ փթթում է անեզրական վարդ՝
Բույրով եդեմի, գույնով կենսադեղ, 
Այստեղ մեռնում են և՛ մահ, և՛ ավարտ, 
Անմահանում են՝ ապրելով այստեղ: 
.

ԱՆՈՒՆ ՈՒ ԱՆՎԱՆԱԿԻՐ

Այս հողագնդում մարմինս ապրեց, 
Հոգիս՝ երկնքի անեզրականում, 
Ազատությունը՝ թակարդն անարվեստ, 
Շուրջս զարդարեց հազար մականուն:

Իմ նյութն անընդհատ ինձ է վանդակում, 
Բայց ես հլու եմ իմ ծիսակարգին, 
Չիմացա՝ ով է գամերով դակում
Իմ ձեռուոտը, որ հեշտ սակարկի,

Թե ինչ արժե իմ անունը, եթե
Ինձ փառապսակ մի մականուն տա
Ու գոյացընի սակարկման հերթեր՝
Փաթաթված շուրջը իմ Ծննդատան:

Բայց ես միայն մի պսակ իմացա, 
Որով իմ Հորը ծաղրեց այն նույնը, 
Որ խառնում է միշտ մտքով սանձարձակ
Թագավոր անունն ու մականունը: 
.

ԳԱՌՆԵՐԻ ԱՆՎԱՆՈՒՄԸ

Մեզ անվանում են տոհմ առ տոհմ, ճյուղ-ճյուղ, 
Ու մենք ծառի պես ի երկինք, ի հող
Մղվում ենք՝ որպես հավերժի ողջույն
Ըմբոստ ու խոնարհ գառներին մեր Հոր:

Երբ ծանրանում են հոգեբեռներն ու
Հոգեսափորը մեր ազնվացեղ, 
Նրանք պարտապան ծնվում են, մեռնում, 
Հատուցում են, որ անուն փոխանցեն…

Վարուժան Նալբանդյան / Էսսեներ

14.08.2014 19:37

Էսսեներ
ԿՈւԶԵԿՈւԶ* 

Այլատյացությունը գրոհային եսասիրության պատրվակ է: Քիլլերը դեմագոգիան թոթափած մասնագիտություն է: Սուտըհանցագործի թիկնապահն է: Աղեստամոքսային համակարգը հոգին հասցրեց բերանը: Արտաշնչեց, հավատ չներշնչեց: Հոգինփչեց վերջնականապես.- մարմինը փուչիկ էր, կծկվեց: Ի ծնե փուչ էր թե հետո փչացավ, պատասխանատվության պատն էր, որփլվեց գլխին նախածննդյան անցյալում թե ապրելու ընթացքում` ի՞նչ տարբերություն: Երբ չարիքը չես կարողանում կանխել, ծանրացնում ես չարագործի հատուցումը: Դա քո կրավորական վրեժխնդրությունն է: Մանուկները նաեւ մեր անցյալ են, երբեմնէլ մեր ներկան: Տեսնում ես անարդարություն: Հիվանդությունները նրա համար են, որ մարդ հագուրդ տա իր անձով զբաղվելունախասիրությանը: Ինքնուրույն սրամտելու անկարողությունից դիմում են անեկդոտների օգնությանը: Ով մահանա, զույգականջները խլանա: Մեռնելը մահանա են դարձնում, որ տեղից վեր չկենան: Քաղաքական անեկդոտները ճարահատյալստրուկների համար են: Մարդն առանց փշալարի ինձ Չհանդիպեց դեռ: Չմոտեցած աչքերս ծակեց: Լարիսային կորցրի, մենակությունս փշալարվեց: Մի առարկիր, երբ խնդրո առարկան խնդալու բան է: Դարերի հիացմունքը վսեմ տաղանդիտհամար է, - ասին բազար տարան հազարանոցը: Աշխահագրական ժամանակը կնճռապատում է, պատմական ժամանակըդիմահարդարում է: Իրենց կորցրած խելքը գտնում են, երբ իրենց սիրահարվածությունն սպառվում է. բա ինչո՞ւ չենուրախանում: Մի դավաճանիր քո ապագային, քո անցյալը քեզ հավատարմորեն հետապնդում է: Ներկան նույնպես վախենում էքեզանից: Չփնտրելու դեպքում էլ դու գտնում ես: Սարդն ինքը զույգ է, ինչպես նրա աչքերը, ականջները, ռունգերը, չհաշվածդրանց վրայի հոնքերը, ներքեւի ձեռքերն ու ոտքերը, մի քիչ թոքերն ու երիկամները, ուղեղի երկու կիսագնդերը: Մենավոր սիրտնայդ երկվությունների ինչպե՞ս է դիմանում, ինքն էլ է կիսվում նրանց չօտարանալու համար: Մեկ անֆաս, երկու պրոֆի, մեկկարտոֆիլ: Խաչեցին, վերադաստիաարակեցին, դարձրին պյուրե, պերաշկի եւ ուղարկեցին փարիզ, Պեր Լաշեզ գերեզմանոցը: Պատմությունը շատ բան է կուլ տալիս, նաեւ ենթապատմական դեմքեր: Տխրեցի, իմաստությունս ցեցոտվեց, Պռոշյանն էրմեղավոր: Մինչեւ ցնցոտի դառնալդ, դառնում ես հին շոր, հին կոշիկ տոմսավաճառի մի աղքատիկ բուջախում, գետնի տականցնելու առաջ: Միայն անցողիկն է գեղեցիկ, նույնիսկ եթե ներկա պահին տգեղ է թվում: Ծերացող կինը կարոտում է նրան, ովայն լրՙբերին բռնաբարել է, նրա ազգանունը մեկ ուրիշի նույն անվան հետ զուգակցելիս: Չափանիշները մեղմանում, կամխստանում են' ըստ շահեկանության: Մի դատիր, որ հետո չդատվես քո դատողությունը: Հիվանդությունները դանդաղորեն քեզսպանում են, բժիշկները դատապարտում են նրանց դանդաղկոտությունը: Սոկրատեսը այդ սխալ կարծիքին էր: Այդպեսհայտարարեցին Առողջապահության նախարարությունը, կարմրած խաչը եւ քաղաքականացված բժիշկությունը: Այսաշխարհում ինչ էլ ասես, անօգուտ է: Ննջեցալները, եթե իմաստուն չլինեին, չէին լռի: 

Հեռախոսի համարներն ունեն անուն ազգանուն, բայց անօգուտ կոդավորումներ են: Ամենամտերիմ մարդն անգամ մնում էանկանխատեսելի: Միայն տեսիլքը կարող է քեզ փրկել: Քանի մահ կորցրիր քո կյանքի ընթացքում, Քանի կյանք կգտնես քոմեռնելուց հետո: Կորցրո՛ւ քո ատելությունը: Գլուխը քարը` ով այն կգտնի: Այդ քարը կշպրտի ուրիշի վրա, կմնա անգլուխ, եւ նասիրով է այդ հալածախտը ընդունում, ինչպես հիվանդը ընտելանում է իր հիվանդությանը: Մահամերձը մխիթարվում է, որվերջնականապես բուժվելու է: Վերամարմնավորվելուց նրա մանկական հիվանդությունները «զգացին» , որ ուղարկվելու ենառեղծվածայնորեն: Տիեզերական հաշվապահությունը վերապատրաստման դասընթացների կարիքը չունի, ոչ էլ նրան պետք էֆինանասական մաթեմատիկան: Յուրաքանչյուր ազգ ջանում է բազմացնել իր երկրի բնակչությունը, բայց դժգոհում է, որԵրկրագունդը գերբնակեցված է: Միայն Չինաստանն է, որ խաբս տվեց այդ պարադոքսից: Կարոտում ես լռությանը, կարոտումես ձայներին, կարոտում ես կիսաձայներին, վոտնաձայներին եւ երբեմն նույնիսկ հաչոցներին: Ծերունիները կուզեկուզ են մանգալիս իրենց կորցրած երիտասարդությունը: 


ԿՂԶԻՆ * 

Ձկնորսը ծերացել էր. տեսողությունը թուլացել էր, լսողությունը ծանրացել էր, խելքը գլխին էր, բայց բնավորությունը մի տեսակթթվել էր: Ու երբ նա ուռկանը գցեց, ջրից դուրս քաշեց ընդամենը մի ձուկ եւ մի շիշ: Եվ ափ հասնելուց հետո, քթի տակիցքմծիծաղ էր տալիս. Ահա քեզ, ծերո՛ւկ, մի շիշ գինի՝ հետն էլ խորտիկը: 

- Ինձ մի՛ խաշիր, ինձ մի՛ տապակիր, ես Ոսկե Ձկնիկն եմ. 

Ծերունին տեսողությունը լարեց ճիշտ որ արծաթավուն չէ: Նա շիշը բացեց: Միջից դուրս ցայտեց ծխի մեծ քուլա, հայտնվեց միաժդահա, որը խոնարհվեց նրա առաջ եւ ասաց: 

- Ես Ջինն եմ: Պատրա՛ստ եմ ծառայելու: Արտահայտի՛ր երեք խնդրանք: 

- Ինձ ձե՞ռ եք առնում, - պոռթկաց ձկնորսը, - հայտնվում եք, երբ արդեն ծերացած եմ, այն էլ երկուսով, երբ ծերացած եմ, եւ ինձհամարյա ոչինչ է պետք: 

- Բա չե՞ս ուզում նորից երիտասարդանալ, - ժպտաց Ջինը: 

- Ա՛հ, կեղտո՛տ սատանա: Ուզում ես` քեզ իմ հոգին ծախե՞մ երիտասարդությունս նորից ձեռք բերելու դիմաց: Այն ո՞վ էր, է՛հ, անունը լավ չեմ հիշում: Հա՛, Ֆաուստն էր, պարոն Ֆաուստը: Ճիշտ է, երիտասարդացավ, բայց հետո էլի ծերացավ: 

- Ես կեղտոտ սատանա չե՛մ, - ասաց Ջինը, - ուզում էի Մոլորյալ Որդու նման դարձ կատարել դեպի Աստված, իմ ընկերսատանաներն ինձ այնքան ծեծեցին, որ փոքրացա եւ բանտարկեցին այս շշի մեջ: 

- Ես կկատարեմ քո բոլոր ցանկությունները, - ասաց Ոսկե Ձկնիկը ծերունուն: 

- Ու ոչ թե երեք, այլ՝ ինչքան կամենաս: 

- Ա՛հ, Ոսկե Ցուլի զարմուհի, ուզում ես ինձ գայթակղությա՞ն ենթարկել` գրգռելով իմ ընչաքաղցությունը: 

- Մենք քեզ բարիք ենք ցանկանում, դու չարն ես մտածում մեր մասին: 

Ինչո՞ւ այդպես … - ձայնը մեղմացրած հարցրեց Ոսկե Ձկնիկը: 

Ծերունին մի պահ մտորեց, հետո ասաց. 

- Ճիշտ ես ասում, ես չարացած եմ: Երեք տիպի մարդ կա, որոնք չար են առանց պատճառի: Դրանցից մեկը ձկնորսն է: 

- Քանի որ գիտես` ինչն ինչոց է, թա՛փ տուր քո չարությունը եւ դարձի՛ր բարի: 

- Փորձել եմ, չի ստացվում, - տխրեց ձկնորսը: 

- Եկ նրան կախարդենք ու դարձնենք բարի, - առաջարկեց Ջինը: 

- Չի կարելի, - ասաց Ոսկե Ձկնիկը, - սա միակ բանն է, որ անձամբ պետք է իրականացնի` բարի՞ դառնալ թե՞ չար մնալ: 

- Փորձի՛ր, նորի՛ց փորձիր, ծերունի ձկնորս: Կրկին ու կրկին, դարձյալ ու դարձյալ: Չէ՞ որ տեսնում ես` ինքս սատանա տեղովսկարողացել եմ: 

Եվ ծերունին բարի ժպտաց. 

- Ինքս պատրաստ եմ ձեզ ծառայելու: Դու ի՞նչ կցանկանաս, Ոսկե Ձկնիկ: 

- Ե՞ս … ե՞ս … - շփոթվեց շիկնեց Ոսկե Ձկնիկը – չգիտեմ: 

- Ես ուզում եմ սիրել եւ սեր եմ ցանկանում, - ասաց Ջինը: 

- Ես` նույնպես, - էլ ավելի շիկնելով ասաց Ոսկե Ձկնիկը: 

Սիրո այսպիսի առատ ջերմությունից շիշը մարդաբոյ մեծացավ, Ջինը մարդաբոյ նորմալացավ, Ոսկե Ձկնիկը ջրահարսի չափխոշորացավ: Ծերունին երկուսին տեղավորեց շշի մեջ եւ բարի ժպտաց: 

- Ես ձեզ` երկուսիդ իրար հետ պսակում եմ: Միմյանց վայելեցեք, - 

ասաց, շիշը գրկեց ու նետեց ծովի ալիքների մեջ … 

Առանց նավակ, առանց թի, լող էր տալիս դեպի կղզին դիմացի … 

Կա՞ արդյոք մեկը, որ չիմանա, թե ինչ է այդ կղզու անունը: 


ԳԱՆԳՈՒՐՆԵՐ* 

Եթե սրտնեղում ես, երբ քո կինը (կամ ամուսինը), որից ձանձրացել էիր քեզ դավաճանում կամ լքում է, - եզրակացրու, որ դուսիրում էիր քո ձանձրույթը: Եթե քո վզից կախ փոքրիկ խաչը կորցնում ես, գուցե այն գտնողին բարեպաշտ ես դարձնում: Երբմթնում է, խավարամիտ մարդու խելքը պայծառանում է: Ընչաքաղցն արտասանեց. «Դարերի հիացմունքը վսեմ հազարդրամանոցների համար է ասին»: Այսքան առատ ձյունը մեր հյուսիսի քամին է տվել: Գիտությունը ծառայում է, նույնիսկ երբգիտնականը աղա է: Գրականությունն իշխում է, նույնիսկ, երբ գրողը իշխանազուրկ է: Նախապես գանձում են քեզանից թույնիարժեքը, որով քեզ հյուրասիրում են: Գալիք ընտրությունների ներքին քաղաքական կոնֆլիկտը կարելի է լուծել` ընտրելով նաեւՀանրապետության համանախագահ, նույնիսկ մեկ հատից ավելի: Երբ ծնողը հավասարապես սիրում է իր երեխաներին, նրանցբոլորին էլ ասում է` սրտիս հատորը: Գրողը նույն կերպ է վարվում, երբ հրատարակում է իր երկրի լիակատար ժողովածուն: Նկարիչը նախընտրում է, որ իր ալբոմը հատընտիր լինի: Առեւտրականը իր ապրանքներն առաջարկում է ՙթոմարի՚կոմպոզիտորը զուրկ է իր բոլոր ստեղծագործությունները` մեկ համերգով ունկնդիրների ականջները ներխծկելուհնարավորություններից, լիակատար համերգաշարն էլ շատ թանկ հաճույք է եւ նույնքան թանկ տհաճություն: Ոչ մի հաճախորդչի դիմանա երաժշտական գների այդպիսի թանկացմանը: Արվեստն ընդամենը սահմանափակ զոհեր է պահանջում, ինչպեսպատերազմը, թվացյալ զինադադարն ու նենգամիտ խաղաղությունը: Ոչխարների շրջապատում խուճապ է տարածվելմատաղների բազմանալու կապակցությամբ, կարոտով հիշում են վայրի ոչխարների հինավուրց դարաշրջանը: Հասարակությանհիվանդությունների պատմությունը նաեւ աշխարհագրական է, համատարած ու տարածքային, էկոլոգիական ու սոցիալ-բարոյահոգեբանական, ճգնաժամային ու պատմագրական: Այս աշխարհում մուտքը հրավիրատոմսերով է: Եթե հրավիրատոմսչունեցար, արհեստականորեն վիժեցնում են, նաեւ քո ծնվելուց հետո: Հրավիրատոմսը կոնֆորմիզն է, մի ժամանակ նույնիսկկոնկրետ էր կուստոմսն ու կոմերիտտոմսը, պրոֆմիության տոմսը եւ ռազմաքաղաքական պաշտպանության տոմսը: Եթեքեզնից տոմսը ետ էին վերցնում, նշանակում էր` մահավճիռ: Մեր օրերում նշանակությունները պղտորվել են: Պղտոր ջրի մեջանհայտ, թե ով ում է որսում, նաեւ առանց Որսորդական միության անդամատոմսի: Եթե մտքերդ գանգուր են, դա չինշանակում, որ գանգրենայով ես տառապում: Ծիծաղը չի փրկի աշխարհը, կամ թերեւս փրկի, ինչպես գանգրահեր կեղծամըճաղատին կամ Կիրակին ու Տոնը` մնացյալ օրերից: 

ԿԵՆՑԱՂԱՅԻՆ* 

Մարդը մոտեցող կատվին ասաց. 

- Քեզ մորթե՞մ: - Սա նրա կատակն էր: 

Նա ոչ թուրք էր, ոչ էլ հանցագործ: Միրգ ու բանջարեղեն էր վաճառում: Սակավ բացառությամբ` ընտանի կենդանիներըռասիզմով չեն տառապում: Կարդացի մի հոդված, որի հեղինակին վաղուց ի վեր ճանաչում էի, եւ այնքան արտառոց էրտպագրվածքի եւ հեղինակի սարուձորյան հակասությունը, որ պիտի հայհոյեի, եթե պատանի լինեի, բայց քանի որ ես ընդամենըԱնիի մի ավերակ պատ եմ, վճռեցի վերընթերցել այնպես, կարծես հեղինակին բոլորովին չեմ ճանաչում եւ… պատրանք ուխանդաղատանք զգացի նրա հանդեպ: Ու նաեւ մի քիչ հասկացա, թե ուրիշները, հեղինակներին ճանաչելով ու չճանաչելովհանդերձ, ինչու են կարդում անտարբերությամբ կամ բոլորովին չեն կարդում: «Ի խորոց սրտե» -ն, դարերի միջից գլորվելով, մեկը դարձավ ակնհայտորեն սուտ մի «սրտանց»: Սակայն դա ամենեւին էլ սուտ չէ. պարզապես նրա սիրտն է, որն այլասերվելէ: Շուտով` «գնա դիահրկիզվիր, արի սիրեմ» -ը փոխարինելու է հնամաշ դարձվածքին, որը նույնիսկ Մաշային ձանձրացրել է: Երբ քո ներքին ձայնը արտաքին ձայների արձագանքը 
չէ, նշանակում է, որ դու քաղաքակրթված ես: Անտեր շունը դժբախտ է, որովհետեւ չի կարողանում իրագործելհավատարմության իր սկզբունքը: Շվեդիայում ալկոհոլիզմը գարեջրով են բուժում, ինչպես որ մի ժամանակ երկարատեւ ուամբասիր աշխատանքը Պատվո Գրով թեթեւացնում էին աշխատավորի հոգին, հետն էլ անշուշտ, մի քանի շիշ գարեջրիփոխարժեքը: Հայտարարված է մրցույթ` «Ո՞ւմ կամ ինչի՞ տնօրինության տակ է գտնվում մեր Գոյուղին» թեմայով: Չափածոներկայացնեն իրեն մուսաներին բոլոր սկսնակ պոետները: Պարտադիր է, որ տողերը հորիզոնական դիրք ընդունած լինեն: «ՙԿիլիկիա» գարեջրի ֆիրման անշահախնդրաբար վերջնաշիշ է ներկայացրել մի շարք մանկապարտեզների, որոնքերեխաներին «Երթամ տեսնեմ զիմ Գլենդել աշխարհ, որ ինձ ետուր բարեւ» երգն են սովորեցնում: Դու ավելի շատ ես կորցնումքո զգոնությունը, եթե հիրավի են գնահատում քո արժանիքները, քան երբ քծնանք է լինում ակնհայտորեն ստարատիր: Դա այնպարագաներից է, երբ ճշմարտությունը ծառայում է չարիքին: Տրամադրված է հավատալու տղամարդու ստերին այն կինը, ովսիրվելու պահանջ ունի, առավել եւս, որ դրանով իսկ կարդարանա, որ նրան խաբել են: Չես համարի ժլատ այն զայրացած կնոջը, որը կասի` թաղեմ քեզ, փոխանակ անխոս սպասելու քո մահախոսականին: Թաղապետարանի պատուհանի գոգին կար միթաղար, մեջը` կակտուս ուսանելի, մեծամասամբ անօգուտ փորձառություն է, երբ կիրառում ես «Տուր իշխանություն, փորձիրհավատ» խորհուրդը: Կենցաղային էս քիզի-բիզիներից ո՞ր մեկը կկարողանա քեզ զորավիգ լինել, երբ ժպտանգայթակղությունները: 

ՎԵՐԱԲԵՐՄՈՒՆՔ * 

Քանի՞ հայրենիք պետք է ընդգրկի Պատերազմը, որպեսզի լինի Հայրենական եւ քանի՞ միլիոն կյանք պետք է կուլ տա, որ կոչվիՄեծ: Վիթխարի Պատերազմ սկսվեց Բիբլիական Մեկ մարդու սպանվելուց: Նույնն էր, թե մինի պատերազմներից որեւէ մեկը, որի ավարտման առթիվ աշակերտներին դասից են ազատում, կարծես կալանավորներին ազատելիս լինեն համակենտրոնացմանճամբարներից: Եվ այդ Մեկ մարդը կարծես տպագրվելիք նյութ լիներ` գլուխն առանձին, պոչն` առանձին, իրարից հեռու, միջնամարմինն էլ տվին Մոռացության մթնատեսության: Այդ մարդու անունը Համազարդ էր: Մարդու կյանքը կամուրջ է` ծնունդից մինչ ի մահ: Ցույց տուր ինձ այն կամուրջը, որ Չի փլվելու, եւ ես վրան տունս կառուցեմ: Մարդու արտադրած բոլորաղմուկներից ամենաավելորդը խոսքն է: Մի՞թե կարիք կա բառերով արտահայտելու այն, ինչ ակնհայտ է: Չափածոն այնքան էշատացել, որ հնարավոր Չէ ժխտել, որ Չափն անցկացրել է: Շատախոս են, որպեսզի ուրիշները լռեն: Սեփական աղմուկն ենսիրում հանուն ուրիշների լռությանը, եւ դժգոհում են, որ բնությունը Չի սսկվում` համբերությունը կորցնելուց: Ծուլությունըաղայություն է, որ քեզ թույլ ես տալիս առանց դրան արժանի լինելու: Մարդուկին` մի մարմին, եւ խմբակային սեքսինտրամադրված անձը ձգտում է լինել բազմամարմին, ինչպես ճիվաղը հեքիաթի մեջ: Երբ շունը տիրոջը Չի ճանաչում, խեղճտերն իրեն անտեր է զգում: Ամբոխի հետ խոսիր ծեծված առակներով, որ նա մարսի քո ասածը եւ քեզ սիրի որպես շեֆ-խոհարարի: Շնչառությունը սրտի արեւածագն ու մայրատունն է: Մի սակարկիր քո անձնազոհությունը, դու այն կարժեզրկես: Առաջնորդը ժողովրդից ակնկալիք երեք բան ունի … հնազանդություն, եթե վախենում են քեզանից … ըմբոստություն կամոխակալություն, եթե անարդարացի է նրանց նկատմամբ … սեր, եթե նրանց դուր ես գալիս: Յուրաքանչյուր ժողովուրդ ուզում էիր արքայով հպարտանալ մյուսների մոտ: Արքաների մոտ իրենց ժողովրդով հպարտանալու նախասիրությունն արտահայտվումէ կեցցե - ներով: Ժողովուրդն այլազգիների առաջ իրեն նույնացնում է իր թագավորի հետ: Քրքրում եմ իմ կենսագրությանգրադարանը. սխալներ եւ տառապանք: Կանխաճաշակել եմ անդրշիրիմյան դժոխքի անհայտ ժամկետները: Պոչն ու գլուխըպիտի որ կարոտեին մոռացության մատնված միջնամարմինը: 

Տնակներին բաժին է հասնում ուրիշի առանձնատան շինարարական աղմուկը, մոտավորապես ինչպես խորտկարանիմոտակայքում, խորովածի հոտը` հացը ցամաք ուտող չքավորին: Աղմուկները արտադրողականության չափանիշ են. դավերաբերում է նաեւ բանավոր խոսքի արտադրողականությանը քաղաքական եթերում: Օգուտը մեր ականջներինն է եւուղեղներին: Ուղեղը տրված էր որպես ուղի դեպի բանականությունը, դարձրին ջրմուղկոյուղի: Կինը մի քիչ թիթիզ պետք է լինի, խոսափողի միջոցով փող աշխատողը` նմանապես: Ռադիոակտիվ զենքը ալիբի Ալի Բաբայի ռեկորդն է սահմանել: Ակտիվությունը կա, նրա թիվը անհայտ է, զոհերը միամիտ, դահիճներն ինքնագոհ, քաղաքակրթությունը` ծաղկուն, պատմությունը` փառահեղ, պատմաբանները` կուշտուկուռ, ուսանողները` երկարականջ, ապագան` պայծառ, պայծառությունը` շլացուցիչ, շիլն ու Ջուղաշվիլին` արքա եւ արքայազն, հանդիսատեսը` ծավահարաստրուկ, բազում շնչառություններ` հոգեվարքային, ելքը` փակուղի, փրկությունը` հարցական, զայրույթը` բացականչական, լռությունը` բթացած մառախուղ, մայրերը` սգավոր, կախման կետը` կրակահերթ կամ կախաղան … պատկերը Դանթեական է, տան տերը մի կարեւոր բան էկորցրել: Որ իմանաս, գտնես, վերադարձնես, - ետ Չի վերցնի: Ուրիշներին բաշխես, կվերցնե՞ն: Ամեն մարդ իր համար է պահումմիայն այն, ինչ ինքն է համարում ամենակարեւորը: Ով ում ինչպես է բնորոշում` ընդամենը խաղ է պատշաճության կամանպատշաճության: Խաղն անցողիկ է, կնկնի փոշեծածկույթի տակ, կմոռացվի, կգնա: Դա կարձանագրվի միայն Տիեզերքի ՄեծԳրքի մեջ, որպես հատուցումների նախաբան: Դատավճիռն անբեկանելի է` բոլոր գալիք ճակատագիրների գործընթացի համար: Աթեիստը սակայն, կառչել էիր անհավատությանը իբրեւ փրկօղակ, թեեւ փրկօղակը պիտանի չէ, ծակոտկեն է: կյանքը նրահամար չէ տրված, որ այն սպանեն: Մարդաբանությունը շփոթել են միջատաբանության հետ, եւ քիմիական զենքը կիրառում ենեւ այս եւ այն, եւ այն ոլորտում: Շախմատը փայտ է, լավագույն դեպքում փղոսկր եւ նվազ կենսական, քան մարդու ոսկրածուծը: Ուլտրամանուշակագույնը թույն է, լույսի երանգավորումներից տարանջատված դավադիր, քաղցկեղածին մահացու` ծնունդովաղավաղված բնություն կամ արհեստածին բջություն: Սարսափը մառախլապատել է ճաքճքող շրջապատը, հրավառություննընդամենը ժանտախտային խրախճանք է միջնադարյան ոճավորումով: Պաշտպանվելն անհնարին է, հուսահատվելն` աղետալի, դիմադարձելը կործանարար, անձնատուր լինելով չարիքին` կամակատար դառնալն` առավել եւս, ինքնասպանությունը` պարտության վատթարագույնը` կարմայի առավել ծանրացած նույնի կրկնությամբ պատժելի, անգործունյա համբերությունը` մարդկայնորեն արգահատելի: Սատանան անողորմ է, Տերը անձնազոհություն է պահանջում: Գտիր քո դիրքորոշումը: 


ՏԻԵԶԵՐԱԶԳԱՑՈՂՈՒԹՅՈՒՆ * 

Եթե երկրագունդը գազանանոց չլիներ, իրենց զարմանքին բավարարություն տալու համար չէին այցելի բարի այլմոլորակայինները: Եկեք անցնենք ռուբիկոնը ազատագրվելու համար ստրկամտությունից: Հոգին այնպես է թեթեւանում, երբ իրոք կարողանումես ներել. կյանքի ընթացքը իմաստավորված է: Սնում է, որ հասկանաս: Չհասկանալու դեպքում կյանքն անիմաստ ես համարում: Ինչու-ն դու որոնում ես` ինչ-ը բացահայտելուց հետո եւ ինչպես-ը բացահայտելուց առաջ: Երբ ամռան գիշերը տաք է լինում, նշանակում է` խավարը լիովին չի տիրապետում: Մայր մտնող արեւի ջերմությամբ եմ ընդունում հաջորդ օրվա լուսաբացը: Ուզում եմ բացակայել` ընդհուպ ինքս ինձանից: Ջրհեղեղից հետո գոյանում է մի վիթխարի ակվարիում` ի նմանություն Ատլանտիդայի: 
Աստված կանխատեսել էր Լյուցիֆերի ապստամբությունը եւ մարդկանց գայթակղությունները, սակայն մի նվիրական երազանքուներ` այն, որ հրեշտակն ու մարդը տարբերվեն կենդանիներից, որոնք բնազդաբար են գործում, եւ կամազուրկ հնազանդությանփոխարեն նախընտրեն արարչագործական բարությունը: Քո կրած ցավն ու զրկանքը իմաստազրկում ես ու ծանրացնում, երբդրանք չես ծառայեցնում քո ապաշխարանքի շոգեքարշին, որին տերը կամենում է կանաչ ճանապարհ: Կատարվածպատմական մեղքի համար մեղապարտը պիտի հատուցի եւ ապառիկ, նրա համար, որ գայթակղեցնելու է գալիք սերունդներինիր անձնական օրինակով, համամիտ սեւ քարոզիչների հուշարարության: 
Երբ չար մադուն լավություն ես անում, նա պրպտում է քո շահախնդրությունը եւ իրեն ստորացած զգալուց քո դեմ քինոտվում է: Երբ բարի մարդուն ես լավություն անում, նրա աչքերը լցվում են երախտագիտությունից, եւ տոն է նրա սրտում: Մեծ Քաղաքըշպարվում է` գայթակղելու համար: Քո կրած տանջանքները համեմատիր քո հավանական տանջանքների հետ, որոնցից զերծմնացիր, թեպետ ողորմածության արժանի չէիր դու: Հույսն ասաց` մոտ ապագայում… միմյանց մշտապես հավատարիմ երկուբառ: Բոլոր դժբախտություններից ամենաշատ տառապողը չար անհավատն է: Անքուն գիշերը կորցնում է նաեւ արշալույսիբերկրանքը: Հիշվելու անթել հեռագիրն ստանալուց հետո, ննջեցյալի հոգին այցի է գալիս: Ուրիշին տանջելն առնվազնանխոհեմություն է, առավել եւս եթե մասնագիտություն է: Քանի անգամներ բացականչել ես` անտանելի է, բայցեւայնպեսշարունակել ես տանել… Հոգին սխալվում է, մարմինն է տառապում: Հոգին թեթեւ պիտի կարողանա խաբս տալ սխալներից: Մարդը արժեթուղթ է, նրա մանրացրածը կենդանիներ են: Արժեթղթի վրա գրոտու՞մ են, պատռվում է, ճմրթվում է, կեղտոտվումէ, գողանում են… քանի որ փայտից էր, որն էլ իր հերթին հողից էր: 
Քո կորուստով են ուրախանում, երբ նույնիսկ դրանից շահ չունեն. դրանից հետո զայրանում են, որ արժանանում են Աստծոանողորմությանը: Մարդը հպանցիկ է անդրադառնում իր գլխին եկած փորձանքի պատճառներին. ահա թե ինչու դանդաղ էինքնակատարելագործվում այն կանխելու ուղղվածությամբ: 
Աստ հանգչի մարմին: Անդ ոչ հանգչի՞ հոգին: Մարմնին` ծաղիկ, հոգուն` մոմի բոց: Բուրմունք, լույս, ջերմություն` գեղեցկություն: Երկրի դժոխակերպ լինելը թերի է, քանի որ սատանայի մաղի միջով կարող են անցնել ուրախություններ: Կենցաղի նույնիսկտատղալի մանրամասներով միտքը ծանրաբեռնում են մահվան մասին Չմտածելու համար: Պրիմիտիվիզմի նստվածք կա ամենմի վերասլաց հոգու հատակին: Այս հանգամանքը մտնում է խավարի ռազմավարության մեջ: Ճշմարտությունները, երբեմն, դանդաղ աճող փշատերեւ բույսեր են: Պիտի չատես քեզ հալածողներին, որովհետեւ նրանք ընդամենը ծանրացնում են իրենցհատուցումները` թեթևացնելով քո նախկին մեղքերի քավությունը: Քեզ սիրելուց 
չէ, որ ուզում են ջարդել քո հոգու փրկության հավատքի վահանը: Միմիայն արտաերկրային զորություններին ապավինելով է, որկարող ես հակադարձել դիվածին ուժերի գրոհներին: Եվ միայն քեզ հավատազուրկ դարձնելով է, որ կարող են քեզ զինաթափել: Չարի հետ նվազագույն կոմպրոմիսն անգամ արդեն իսկ քո կործանման նախաշեմքը կդառնա: Քո հողային տրամաբանությունըլուծարիր երկնային անձրեւների գերտրամաբանության մեջ եւ կստանաս ի սկզբանե քեզ խոստացված երանությունը: 
Երբ արյունը եռում է, քթից-բերնից է գալիս: Գլուխը տաքացել էր: Մազերը չորանալուց բիզ-բիզ կանգնել էին: Սակայն քոտիեզերազգացողությունը քեզ խաղաղություն կներշնչի:

ՓԱՅԼԱՏԱԿՈՒՄՆԵՐԻ ԸՆԹԱՑՔԸ* 

Միտքը լություն եւ խոսք է: Միտքը լռություն է իբրեւ ոսկի: Միտքը խոսք է իբրեւ պղինձ: Միտքը ոսկու եւ պղնձի միաձուլվածք է: Միտքը դառնում է բառի հոգին այդ միտքն արտահայտվելիս լինի թե չլինի: Միտքը միտք է ուտում եւ աճում է: Այն միտքը, որ կեր է դառնում շարունակում է ապրել, ինչպես Կարմիր Գլխարկը գայլի փորում եւ հարմար պահին այդտեղից դուրս է գալիս, ընկերակցում է այն մտքին, որը նրան կերել էր: Այդպես մտքերը բազմանում են, ցրվում են, համախմբվում են, դառնում են խոհականություն կամ ելույթ, շատախոսություն, խելոք թե անկապակից, դյուր ըմբռնելի թե անհասկանալի: Միտքը ձվի դեղնուցն է, բառը ձվի սպիտակուցն է: Հում ձուն ջարդվելիս կակազեցնում է: Կեղեւները լինում են գունավոր, գույներն ունենում են երանգներ որպես համանիշ: Մեզանից յուրաքանչյուրն ունի գույնի նախասիրություն, եւ լսված կամ արտասանված բառը նրա հոգում առաջացնում է զգացմունքների այլազան ալիքներ, - եւ այդպես է պատահում, որ փոխըմբռնումը խեղաթյուրվում է տարբեր անձանց միջեւ: Քո չիմացած օտար լեզվի բառը կեղեւ է, որը երբեմն ծիծաղելիորեն համընկնում է քո իմացած լեզվի բոլորովին ուրիշ իմաստ ունեցող մտքի հետ: 

Դու եւ օտարախոսը դիմում եք ձեռքերի եւ դիմախաղի օգնությանը, երբեմն համբերատար ու բարեհամբույր եւ հանգում եք այն մտքին, որ ձեզ հուզում է, քանի որ միտքն է առաջնային, որպեսզի ձեր հոգիները միմյանց համարաշխ դարձնի, եթե խանգարող հանգամանքներ չլինեն: Միտքը, որն առաջանում է ուղեղում, այնքան թանկ մի բան է, որ նրա պահպանման համար բնությունը նախատեսել է գանգատուփ, որը գնալով ամրապնդվում է այդ գանձն անվնաս պահպանելու նպատակով: Ինչ էլ, որ քո մարմնի անդամներից կորցնես, թեկուզ ժամանակավորապես փոխարինելի է, բայց որ գլուխդ կտրեն, դու չկաս որպես միացյալ մարմին ու հոգի: Միլիարդավոր տարիների ընթացքում մարդիկ ունեցել են բազմամիլիարդ մտքեր, որ կապակցվել ու փոխանցվել են սերնդեսերունդ եւ մեր օրերին հասել են այն աստիճանի, որ մարդը կարողանում է ռոբոտ սարքել, որ շատ հարցերում կարողանում է նրան փոխարինել, նույնիսկ գործարանում արտադրանք է տալիս, ունի մարդկային շատ հատկանիշներ, երբեմն ավելի գերազանց, բայց հոգի չունի: Եթե մի ռոբոտ դառնում է անսարք, փչանում է, ափսոսում են, բայց չեն ողբում: Գոյություն ունեն մարդիկ, սակայն, որ փչացել են եւ ավելի անպետք են դարձել, քան ամենահասարակ ռոբոտը: Գույություն ունի ռոբոտաշինություն, որի ընթացքում մասնակցում են նաեւ ուրիշ ռոբոտներ: Եզրակացությունն այն է, որ միտք ունենալը քիչ է, պետք է ունենաս հոգի, որ մարդ ի զորու է ստեղծելու իր մյուս կեսին սիրելով եւ Աստծո կամոք, որ հոգի է դնում բեղմնավորվող մանկան մեջ: 

*Վերոհիշյալ էսսեները համացանցում հրապարակվում են առաջին անգամ, այն իր անձնական արխիվից տրամադրել է այս գրական Էջի խորհրդատու, բանասիրական գիտությունների թեկնածու, գրականագետ-տեսաբան Նաիրա Համբարձումյանը
_______________________________________
«ԾԻԾԱՂԱԽԻՏ ՏՈԼՄԱ ԱՌՈՂՋԱՐԱՆՈՒՄ» - ՎԱՐՈՒԺԱՆ ՆԱԼԲԱՆԴՅԱՆ

 

  • Գալիլեյից դեռ շատ դարեր առաջ հարբեցողները հայտնաբերել էին, որ երկիրը պտտվում է։
  • Մարդուն երես են տալիս և փոխանակ երկերեսանի դառնալու, դառնում է աներես։
  • Մարդ կա պատիվն է ծախում, որովհետև անպատվությունը գնող չկա։
  • Մարդու որակն այնքան ընկավ, որ շատ երկրներում մարդակերությունը վերացավ։
  • Մարդը բնության հրաշալիքներից գերագույնն է, բայց ինչպիսի ողորմելի հրաշալիք։
  • Մարդու ինքնակատարելագործումը նրան հասցնում է կիսաստված դառնալու կարգավիճակին, որից գոռոզանալու դեպքում ուղին վերսկսում է զրոյից։
  • Բնությունը մարդուն շնորհել է մի քիչ սադիզմ, որպեսզի անհարկի փափկասրտություն չցուցաբերի կյանքի պայքարում, և մի քիչ մազոխիզմ, որպեսզի դիմանա ցավ ու զրկանքներին։
  • Երբ քո գործերը հաջող են, քեզ «տեր» կանգնողը կամ դարձնողը կգտնվի։
  • Մարդը երբեմն այնքան է խեղճանում, որ շփման բավականությունը համարում է երջանկություն։
  • Չեզոքություն գոյություն չունի։Այդ չեզոքությունը կոչվածը ինչ-որ մեկի համար ձեռնտու է։
  • Պատիժը սկսվում է այն պահից, երբ գլխացավ ունենալու չափ մարդ մտորում է կատարելիք հանցանքը։
  • Ավելի բարձր մարդկային իրավունք չկա, քան այն, որ տրվում է ինքդ քեզ ներկայացնելու համար։
  • Երբ տեսնում եմ, թե իմ ժամանակակիցներից ով ինչպես է մնում պատմության մեջ, դժվարանում եմ հավատ ընծայել անցյալի պատմությանը։
  • Շատերը հայրենիքը դեռ ազատ չեն տեսնում, դրա համար էլ չեն մեռնում։
  • Աշխարհից բան հասկանալու համար նրանից հեռանալ է պետք։ ․․․ԱԽ ԱՅԴ ԿԱՆԱՅՔ․․․
  • Կնոջ հետ վիճելու լավագույն կերպը վիճաբանությունը հետաձգելն է։
  • Ավելի ջերմեռանդ քաղաքական գործիչ չկա, քան այն կինը, որը զրկված է սիրված լինելու հավանականությունից։
  • Ամուսնու համբավն է և ոչ թե տաղանդը, որ գրավում է կնոջը։
  • ամուսնու ժլատությունը և կնոջ շատախոսությունը ապահարզանի հարազատ ծնողներն են։
  • Քանի որ այր ու կին մի մարմին են, ուրեմն կռվարար ամուսինները միմյանց նկատմամբ ոչ միայն սադիստ են, այլև մազոխիստ։
  • Երբ կինը առհասարակ դադարում է սիրվել, սիրով է հիշում նրան, ում ինքը մերժել է կամ լքել
  • Երիտասարդ կանանց մեծ մասը թագուհու ճաշակ ունի․ իրենց սիրեցյալից բացի նրանց հարկավոր է աշուղ, բանաստեղծ, մի խոսքով՝ հաճոյախոսություններ արտադրող, որն անկողնային նկրտումներ չունենա։
  • Կինը սիրվելու տարքում հարգանք է ակնկալում, իսկ հարգանքի տարիքում՝ սեր։



ՎԱՅՐԻՎԵՐՈ ԱՊՐԵԼԱԿԵՐՊ


Խճողված տրանսպորտը արդի քաղաքակրթության մեջ մարդու ապրելակերպի ամենացայտուն պատկերն է: Ճնճղուկներին կերակրելիս` դու սովորում ես համարյա անշահախնդիր բարություն: Կա ընդդիմություն, որը ոչ կուսակցական է, ոչ էլ կարիերիստական է, այլ զուտ անհատական և բացառապես գաղափարական. դա բայրոնական ընդդիմությունն է: Երկրագնդին տիրապետող լեզուների միջև մրցակցություն է գնում, թե իրենցից ո՜ր մեկը շատ մարդ կընդգրկի: Պարզվում է` առաջին տեղը պատկանում է խուլուհամրերին, որոնց նմանակությամբ խոսում են և նորմալ մարդիկ ու նաև միմյանց լեզու չիմացողները: Կնոջ կոչումը սիրահարվելն ու սիրահարեցնելն է: ՙԱտում եմ քեզ և քո շառը, դիահեծան փորսող Չար՚: Մասնագիտական դաժանությունը Չգիտակցված սնանկացում է: Եթե ծերացած ու հաշմանդամ մորդ չսիրես, հայրենիքդ ինչպե՞ս պիտի սիրես: Հայը սիրել է արհեստն ու արվեստը, քանի որ ար-ն է վերցրել այդ բառի արմատը: Նույնպես սիրել է Արարչին, Արարատը, արբունքը, արորը, արագությունը, արգասավորությունը, Արազը, արարածին և այլն: Իսկ Արքային ինչո՞ւ չի սիրում: 
Աղմկարարներին թվում է, թե խռովում են Տիեզերքի մեծ լռությունը: Ինչը մարդկայնորեն հնարավոր է, ինքդ էլ կկարողանաս: Երեխա դաստիարակել նշանակում է ստեղծագործել բնության սևագրության վրա: Հարգիր քեզանից փոքրին, առավելևս, եթե նրա տառապանքներն ավելի են եղել քան քոնը, որովհետև տառապանքների չափով է չափվում մարդու տարիքը: Երջանիկները բախտից երես առած երեխաներ են կամ իմաստուն երեխաներ: 
Լեզուների մեջ տառ-հնչյուն հերթականության միջոցով կարելի է մի թեթև կողմնորոշվել, թե ինչպիսին է նրանց ազգային ֆենոմենը: Տառերի հերթականությունների ընդհանրության շերտերը վկայում են համամարդկային եղբայրության հանդեպ իրենց ունեցած նկրտումների մասին: 
Գլխի փոխարեն ոտքերն են դասը սովորում, երբ ֆուտբոլասիրության վարակը կլանում է երեխաներին: Այնքան տափակ գրվածքներ սրբագրեց, որ եզրակացրեց, որ այդպես և ավելի լավ ինքն էլ կարող է գրել: Պանթեոնի հայերենը ծանր կորստավայր է: Անտեր մեռելների գերեզմանոցը ամենաթեթևագույն կորստավայրն է: Ագնի Յոգան սրտի տրամաբանությունն է: Թարգմանիչներն իրենց խորին երախտագիտությունն են հայտնում Բաբելոնի աշտարակի շինարարներին: Եթե աշխարհը չսիրելուց կյանքը չես սիրում, ինքնասպանությամբ կյանքդ չես ընդհատում, որպեսզի կրկնվի էլ ավելի ցածր մակարդակով իբրև ծանր ու տհաճ պարտականություն: Միայն ապրելով, այսինքն` չդասալքելով կարող ես հաղթել: Ստեղծվում է Հայաստանի հարաբերականորեն անմահ գրողների միություն, և ըստ Թումանյանի փերիների օրինակով, համահայկական սարի գլխին ՙկհավաքվեն գիշերով՚: Հիմնադիր առաջին համագումարի ամենածանր քարը շալակելու պատիվը կտրվի ըստ խաղարկության: Այդ միության պատվավոր անդամ կընտրվեն դեռևս կենդանի դասականներ, որոնք ավարտած լինեն կարիերա անելու դասընթացը: Երթուղային թռիչքը` հանրապետական Պանթեոնից: Լրացուցիչ տեղեկությունների համար զանգահարել թաղման քաղբյուրո: 
Մի պահանջի բավարարումն առաջացնում է մեկ ուրիշ պահանջ, մինչև որ պահանջատեր որդիները օրհասական ժամիդ կստանան իրենց հասանելիքն ըստ պահանջի: Սատանայապաշտները վավերացնում են, որ դևերը գոնե մինիաստվածներ են, որոնք սակայն դատախազությունում գրանցվելու հայտ չեն ներկայացրել: Հանճար ծնվելը հեշտ է: Դժվարն այդ դեպքում վաղաժամ Չմեռնելն է: 
Փոփոխական ամպամածությունն այն է, որ արևը պայմանական է: Պրոֆմիությունները կոմունիզմի դպրոց էին, որովհետև պաշտպանում էին կոմունիստ դասատուների շահերը: Այժմ ստեղծված են նեոկապիտալիզմի համալսարաններ, որտեղ դասախոզում են քիլլերները` ի բարօրություն…
Խորապես թեթևացնելու համար իրենց կյանքը` ինքնասպանները փսխեցին մարդկանց երեսին, հոգեվարքն ընդունեցին իբրև պատրանքային ազատագրում: Մեռնելու կերպը վայրիվերո չպետք է լինի: 
.
ԽՐՈՆԻԿ ԱՆՀԵՌԱՏԵՍՈՒԹՅՈՒՆ


Գայլին ի՞նչ, որ կովը կաթնատու է: Աղվեսին ի՞նչ, հավը ձու է ածում: Կաթը և ձուն քո երեխաների համար էր նախատեսված: Տեսությունը քիչ է, բայց հաճախ շատ բան` տեսնելուց է, որ սկսում է: Մի եղիր չկամ, որ ամուլ Չդառնաս: Սատանայի հակաարարչագործությունը նրա Չկամությունից է, և նրա հարաբերական ամլությունը խրոնիկական է, սկսած անկյալ լինելու պահից: Ասում են` եթե Աստված կամենա… Չի կամենում միայն այն ժամանակ, երբ քեզ համար վնաս է: Օգուտն ու վնասը ավելի շատ հեռանկարային են լինում, անտեսանելի` գայլի և աղվեսի համար: ՙԵկա, տես, հաղթեցի՚, - ասաց Կեսարը: Նրա գնալը լիներ, գալը չլիներ: Ավելի ուշ` նա իր պարտությունը տեսավ, բայց միայն հասցրեց ասել` ՙԵվ դո՜ւ, Բրո՜ւտոս՚-, խոստովանելով իր անհեռատեսությունն այդ բարեկամի հանդեպ: Բռնակալի հանդեպ ամբոխի հիացմունքն ու պաշտամունքը նրանից է, որ այդ ամբոխի յուրաքանչյուր մասնիկի որովայնում բռնակալ լինելու երազանքն է ծվարած: Չհաշված` բռնակալին կամ նրա նմանակներին ծառայելուց իր քաղելիք հավանական օգուտները: Ծերունին մրսկան է, որովհետև նրա մարմինը հեռատես է դարձել գալիք ցրտերի նկատմամբ: Ուրիշների ատելությունը ճաշակիր փոքր դոզաներով, որպեսզի Չդիվոտես: Ոտքերդ են ցավում, թե գլուխդ` նախասիրության համար տեղ չի մնում: Օրը կամեցող է, բարի օր: Կամեցող են լինում բարի երեկոն ու բարի գիշեր, որովհետև քեզ կամեցողություն սովորեցնելու համար լույսը տեղափոխվում է մոտիկ ու հեռու հարևան երկրները: Չար մարդը քեզնից ձեռ չի քաշի, մինչև նրա ձեռքը Չչորանա: Այդ դեպքում էլ նա քո հաշվին բարձր թոշակ կստանա, թեպետ կողմնակի, բայց վերջին վատության տարբերակով: Ցելոֆանե տոպրակները բարիքներով են լցվում, հետո աղբով են լցվում: Երբեմն նրանց ցելոֆան են ասում, ՙտելեֆոնի՚ հնչյունակերպ կարոտանքով մի հեռախոսազանգի, որը բարի լույսն ու բարի իրիկունը կփոխարինի մի բարեհաճ ալո-յով: ՙԱլո… Ալեքսանդր Մակեդոնացի՞ն է՚: Բայց պարզվում է, որ սխալ համար են հավաքել: Ի՞նչ պիտի ասեիր նրան… այն, որ Ալեքսանդրապոլը Ալեքսանդրիայի քույր քաղաքը չէ, ոչ էլ Լենինականը Լենինգրադինը կամ Լենինաբադինը: Անունները թռչուններ էին: Վանդակում մնացած թռչունին երբեմն ուրիշ անուն են շնորհում, բայց ոչ Շնորհիկ: 
Եղունգները նրա համար են, որ տակը կեղտ կուտակվի: Դրանով չես զարմացնի մանիկյուրին ու պեդիկյուրին: Դիմիր հոգեկյուրին: Տեր ու տիկին Կյուրիները պրոմեթեոսյան կրակ տվին հրձիգների ձեռքը, անշուշտ միամտաբար, բայց և անհեռատեսորեն: Եվ չոր ցախի նման այրվում է մարդկանց առողջությունը: Բարի գիշեր Պիեռ և Մարի, սակայն ցավերի պատճառով քունդ չի գալիս: 
Էջը ճմրթվեց, էջը պատռվեց, էջն այրվեց… Վրան ի՞նչ կար գրված, որ ուրիշները չկարդացին: Ցելոֆանե տոպրակի գույնզգույն դեմքերը, մարմինները կնճռոտվեցին: Ատելիք մնացորդներով լցվելուց առաջ: Ժամանակը հակապլաստիկ վիրաբույժ էր, որն իր ծառայությունները մատուցում է անվճար, առանց անգամ սպասելու մի չոր շնորհակալության: Այդպես անշահախնդիր են վաղաժամ ծերացնող չարագործները: Լոմոնոսովը Վրաստան Ժամանելուց, հետո, այնտեղից հեռանալուց առաջ, ազգանունը դարձրեց Լիմոնոսով, իսկ անունը` Սիմոն, ըստ համապատասխան երգի հանգասիրության: Ինչպիսի՞ն պիտի լիներ մարդը, եթե նրա աղիքները ուղեղանյութ պարունակեին: Գիտությունը, սակայն, պիտի զարգանար զուգարաններում, և կոյուղիները պիտի դառնային Գիտությունների Ակադեմիաներ` բարեկամական սիմպոզիումների փոխայցելությամբ: Բայց մարդու գլուխը պարբերաբար պիտի դատարկվեր ի նմանե ներկա աղիքների: Ահաբեկիչները պիտի չզբաղվեին իրենց գործընկերների ուղեղի լվացումով, և Հուլիոս Կեսարը գիշերները հանգիստ պիտի քներ: Գրական ջուլհակությամբ խաղ եմ անում թելերի և գույների հետ այնպիսի անպատասխանատվությամբ, որ պիտի շարժեր Բրուտոսի ենթագիտակցական նախանձը: ՙԵկա, տեսա, գրեցի՚- ասաց Հակավանան: Ապա` նրա գրվածքներից մի խարույկ սարքեցին` մեջումեջ գրագողություն անելուց հետո: Հեռատեսությունը նրան ոչնչով չօգնեց, ոչ ավելի, քան հեռուստատեսությունը: Մեծ ժամանակի ոլորտում խրոնիկը սինխրոն է դարձել: Չարենցաբար ամփոփեմ, որ օ՛, Տիեզերք, գրքերի աշխարհ ես, որի մեջ Գրի են առնվում բազմամիլիարդ հոգիների արարքները: 
.
ԿԱ ՉԿԱ` ԵՐԵՔ ԽԱՂԱԹՈՒՂԹ


Կար չկար… հեքիաթի սկիզբ է: Այսօրը վաղվա հեքիաթն է: Կա եղելությունը, չկա եղելությունը: Կա նրա խորհուրդը, չկա խորհրդայինը: Գայլի գլխին Ավետարան մի կարդա: Գայլը խոզ է կերել, խոզացել է: Գայլը Մասիսի ետևն է: Ետևն ու առաջն իրար են խառնվել: Եվ խելոք են, երբ անտառները ոչնչացնում են, քանի որ գայլը ցամաք ձորի աղվես կդառնա, երբ անտառները երգեն` Հայաստան, երկիր աքսորավայր, իսկ սատանայապաշտները. ՙԴևը մերն է, մենք դևինը, պոչն ու կոտոշն են միշտ անմահ՚: Չա՞ր եմ… Ժամանակավոր է: Կգա ժամանակը, կներեք: 
Բառը թող նախադասության տարողությունն ունենա: Նախադասությունը թող տարբերության տարողություն ունենա: Պարբերությունը թող հոդվածի տարողությունն ունենա: Հոդվածը թող գրքի տարողությունն ունենա: Գիրքը թող քո գրականության տարողության տարողությունն ունենա: Քո գրականությունը թող ողջ աշխարհի գրականության տարողությունն ունենա, իսկ գրականությունն ի՞նչ… Բանի համեմատությամբ ոչինչ է: Բանը կյանք է: Գրականությունը կյանքի խեղկատակությունն է: 
Ծառը ինքնահրկիզումի չի դիմանում: Մանր փոքրատառ էր, խոշորացրին: Խոշորացրած տպագիր մեխատառ դարձրին: Մեծատառը գլխատառ դարձրին ու մեր գլխին նստեցրին: Մեր գլուխը տպարան դարձավ: Մեր լեզուն բազմացրեց տպաքանակը, թափեց ուրիշների գլխին, որոնք գլխապատառ վազեցին ծնրադրելու գլխապատառի հուշարձանին: Առաջադրում են, որ քաղաքական գրական և արվեստի մի շարք գործիչների դասեն սուրբերի շարքը: Թեկնածուների՞ն են ձեռ առնում, թե՞ սրբության կարգավիճակը: Այն էլ դա այնպես են անում, կարծես պառլամենտի դեպուտատների մրցարշավ լինի: Մարդկանց կողմից պատմականորեն սրբացած քանի՞ հոգի պիտի հրաժարական տային կամովին: Քավարանից համառոտ հեռագիր ուղարկելով երկայնորեն շահագրգռված առաջադրողներին: Տերը վաղուց ցրել է սուրբերի համաքրիստոնեական ժողովի մեծ մասը, որոնց հարկ է տեղավորել խելքի պտուկների մեջ: Մարդու հիմնական մեղքն այն է, որ իր մխիթարությունը սխալ տեղ է փնտրում: 
Ի՞նչ տարբերություն` մեկ հոգի՞ է քո մշտական թշնամին, թե բոլորն են այդպիսին: Երկու դեպքում էլ հարկադրված ես դիմել մշտական ինքնապաշտպանության: Սովորաբար երեխան ավելին գիտե, քան ծնողը, երբ նրա տարիքին էր: Եվ այդ գիտելիքն աճում է նաև որպես պատնեշ երկու սերունդների միջև, որոնք հայտնվում են Չհայտարարված քաղաքացիական պատերազմի մեջ, բարիկադի հակառակ կողմերի վրա, ներառելով հակադարձված շահախնդրությունները: Եթե հարգանքը, սերը ծնողի նկատմամբ ինքնաբուխ ու համատարած լինեին, ապա չէր առաջանա այդ վերաբերմունքը դաստիարակությամբ ամրապնդելու պատվիրանային անհրաժեշտությունը: Բոլոր պատվիրանների կարիքն ու անհրաժեշտությունը բխում են դրանց հակադարձ երևույթները չեզոքնացնելու էթիկայից ու էսթետիկայից, ինչպես և առաջին հերթին` հասարակական հարաբերությունները կայունացնելու ձգտումից: Սովորույթներն ու բարքերը դառնում են հանրամատչելի զսպաշապիկներ` հավանական խախտումների մշտական ակնկալությամբ: Այնուամենայնիվ, սերնդեսերունդ չափանիշներն այլակերպվելու հարատև նկրտումներ ունեն` բարեփոխումներ թե սրբագրումների կցվածությամբ: Այս ամենը դյուրամարս պիտի Չլիներ, եթե ձանձրալի Չդառնար իր կրկնվող միօրինակությամբ: Այծամորուս սկսնակներն արածում են Պանթեոնում աճած խոտերը: Կա մի տապանագիր` ՙՊիտի պատասխանս տաս, հասկանա՞ս կոր՚: Երբ արդեն մեռած ես, չես վախենում մահից: Օգտվիր այդ առավելությունից, բայց ապուրն ապրեցնում է: Ծառայում ես, որովհետև քո պարտականությունն է. լավ է: Ծառայում ես, սակայն քո պարտականությունը Չէ. գերազանց է, բայց ուրիշների համար անհասկանալի, ուստի և քեզ համար վտանգավոր: Քո հոգսն ավելորդ էր, եթե պիտի հուսահատվեիր: Քո հուսահատությունն ավելորդ է, քանի որ անօգուտ է: 
Տառապանքիդ մեծ մասը ուրիշների համար անընթեռնելի է: Ֆ-ն որպես Այբուբենի վերջին տառը, վատ զգալուց` սկսեց երգել և դարձավ միայնակության երաժշտական բանալի: Երբ աղվեսը մեռած ձևացավ, ագռավը նրան դիահերձեց: Երեք խաղաթղթով աճպարարություն են անում, դրամ են շորթում: Առաջին խաղաթուղթը քո ծննդյան վկայականն է: Երկրորդ խաղաթուղթը քո անձնագիրն է: Երրորդ խաղաթուղթը քո մահվան վկայականն է: Քո ներդրումը թող լինի երկրորդ խաղաթղթի վրա: Մնացյալը բախտը գիտի, վախտը գիտի: 
.
ԱԽՏՈՐՈՇՈՒՄ


Երբ քո մահից հետո դեռևս քինոտված են քո նկատմամբ, ուրեմն դու մինչ այդ` իրոք ապրել ես և նույնիսկ հաղթանակել ես: Մինչդեռ Գոյություն ունեն պայմանականորեն ողջ մարդիկ, որոնք իրենց ինքնության կայանալուց են խոսում իզուր: Իմաստուն մեռնելը կյանքում գործած սխալների օգտակարության գործակիցն է: Փրկարար միտքն ինձ այնքան երկար սպասեց, որ հանդիպելուց ես նրան զգացմունք համարեցի: 
Պետականությունը մշտական ինքնարդարացում է: Սեփականությունը սեպ է խրում մարդկանց միջև: Անպատասխանություն դեռ չի նշանակում, որ վերջիվերջո պատասխան չես տալու… Հարցաքննության ժամանակ քեզ տրվելիք հարցերի մեծ մասն այնպիսիք են լինելու, որ ինքդ քեզ նախապես պիտի տված լինեիր: Պահանջիր ուրիշի փոխարեն: Հույս են ներշնչում, ինչպես եթե հոգս ներշնչելիս լինեին. խոսքը տրվում է… Բայց հարցը տրվում է և խոսքը չի տրվում, դու մտածում ես. ՙՀացս ցամաք կերա՚: 
Կյանքն այնքան թանկ է, որ տպագրվող ինքնակենսագրությամբ հավելում են նրա գինը, ավելի են թանկացնում: Եթե ուզում ես ավելին ունենալ, ուրեմն պակասավոր ես: Գրամոլությունը կբուժվի, եթե կարդացվելու համար գրողը պարտավորված լինի վճարել ընթերցողին: Սովածներն ու մուրացիկները ընթերցասեր կդառնան, պոլիգրաֆիստները կաղքատանան, հոնորարի բարձրացում կպահանջեն գրաքննադատները: Գրականությունը, վերջապես, կգնահատվի: 
Չափահասների զայրացած դիմագծերը դառնում են ծիծաղելի, երբ վտանգը չի սպառնում: Երեխաների փեշակն է: Երբ տխրում ես, ուրախացիր, որ կոմունիստների ժամանակ իրավունք չունեիր տխրելու, քանի որ տխրությունդ պիտի գնահատվեր որպես քաղաքական հանցագործություն սովետական լավատես իշխանության դեմ: Նույն կերպ, երբ դժգոհում ես, գոհ եղիր… Աշխատանքի պարտադրանքից անցանք գործազրկության իրավունքին… պարտադիր ուսումը փոխարինվեց մանկական մուրացկանությամբ, գաղափարախոզությունը` գաղափարազրկությամբ կամ փոփոխականությամբ, պետական արհմիությունը` արհեստակցական մրցակցությամբ: Ինչպես տխրությունը, այնպես էլ մնացյալը նույնպես ընդմիջում է: Ամեն մի վեհասքանչ երևույթի ոտնակոխ հետևում է նրա ստվերը` գռեհկացումը: Քնարերգությանը հետամուտ է լինում պարոդիան, սիրահարվածությանը` շնությունը, ժպիտը վերածվում է ծամածռության, հեկեկանքը` լացկանության, անմեղ կատակը` խեղկատակության: Մոլորակը տիեզերական փոշու է վերածվում: Մեր երկրագունդն առայժմ տիեզերքի շինծու ժպիտն է: Երբ լուսացավ, կանաչ տերևներն անտեսեցին, որ իրենցից մեկը խավարի թագավորության ընթացքում գունաթափվել էր: ՙԳնացեք էն կողմը խաղացեք՚, - մանկամիտ աղմուկներից հոգնած կարգադրեցին ծերունիները: Ո՞ր կողմը: 
Սերը կույր չէ. միակնանի է, կարճատես: Երրորդ գործողության ժամանակ Սերը տեսաբան է դառնում: Ինքնաներկայացումից հետո` առավել ևս թատերագետ: Ամենավերջում սերը դառնում է հուշագրության շինանյութ, ընթացքում գրականության և արվեստին իր ծառայությունը մատուցելուց հետո: Պոետի ականջը խոսի, երբ նրա ձայնը սսկվել է: Աչքերը մի ժամանակ խոսուն էին: Քիթը մի քիչ խոսել սովորեց. ամոթխածաբար նա իր ձայները թաքցնում էր թաշկինակի մեջ: 
Հեռախոսը զանգում է, պարզվում է, որ հեռախոզ էր: Հայրենիք են վերադառնում` պատմելու համար: Պատմելուց հետո, նորից հեռանում են` նորից պատմելու նյութ հավաքելու համար: Պատմասիրությունն է մեղավոր: Եթե մահը մարմինը տաներ ու հոգին թողներ, ապա դեռևս ողջ մնացածները պիտի ազատվեին թաղման գլխացավանքից: Մյուս կողմից երկրագնդի բևեռը պիտի թեթևանար: 
Եթե վիճում ես մտովի, նկատի ունեցիր քո խոսակցի առարկությունները: Տաղանդավորին ենթագիտակցաբար մեղադրում են, որ նման չէ մյուսներին: Բարի մարդուն` նմանապես: Չարագործին չէիր ատի, եթե խորապես ու մանրամասնորեն իմանայիր, թե որքան է արժանի կարեկցանքի: Հենց այնպես չի ասված, որ ՙ…Չգիտեն, թե ինչ են անում՚: Աթեիզմը խոցելի վահան է բարոյական մեղադրանքների դեմ: Աթեիզմն այն չարամտությունն է, որ համար հոդված չի նախատեսված քրեական կոդեքսի մեջ, թեև հակառակ դեպքում նրան ավելի լավ պիտի ճանաչեիր` հաղթահարելու հեռանկարով: Ինկվիզիցիան կորցրել էր չափի զգացումը: Ստրկությունդ քեզ ձրի են բաշխում: Ազատությունդ ինքդ ես ձեռք բերում թանկ գնով` այն ախտահանելուց հետո: 
.
ՄԵՐՁՄՇԱԿՈՒԹԱՅԻՆ ԽՈՐՀՐԴԱՐԱՆ


Հարատև առատաթյունը մարդկանց նույնքան շփոթության մեջ է գցում, որքան հարատև կարիքը: Առատության դեպքում՝ ձանձրույթն է, կարիքի դեպքում՝ գերհոգնածությունը: Եվ այս, և այն պարագայում անձնասպանությունների տոկոսը բարձրանում է: Կոմունիստներն իմաստուն էին, որ չիրականացրին կոմունիստական հա­սարակարգի կառուցման ավարտը: 

Քեզ հաղթելու ցանկությամբ հիմարը հույսը դնում է հիմարություններ անելու քո հավանականությունների վրա և երբեմն չի սխալվում: Քաղքենիությունը քաղաքակրթական նորմալ պտուղն է: Պատահական չէ, որ այդ երկուսի բառարմատը նույնն է: Միայն թե պտուղը ճաշակելուց առաջ, հեգնալի հանդուրժողականությամբ կեղևել է հարկավոր: 

Ինքնարդարացվող հանցագործը պոտենցիալ կրկնահանցագործ է: Նրանց հասանելիք պատժի չափի նվազեցումը՝ նույնպես դրդիչ է կրկնահանցագործության, բացի այն, որ զեղչված պատիժը հետաձգվում է ապագայի անկանխատեսելի ձևերի մեջ: 

Բնության երևույթների մեջ ծվարած են բոլոր հասարակական երևույթների պատասխանները: Ահա թե ինչու դարեր շարունակ հասարակական մարդը կենցաղային թե խոհական, բանաստեղծական թե առակատիպ համեմատաթյուններին է դիմել՝ մակերեսային թե խորագիտորեն, նրբամիտ ու դեռևս ոչ լիովին բացահայտված: Ո՛չ ժողովուրդն է իմաստուն, ո՛չ էլ անհատը: Աթեիստի համար բնությունն է իմաստուն, հավատացյալի համար՝ այն ստեղծող Արարիչը: Եթե մարդն ինքնին իմաստուն լիներ, ապա լուծած պիտի լիներ բոլոր հասարակական հարցերը, առավել ևս առանց դիմելու բնության օրինաչափություններին՝ այդ հավերժական «շպարգալկային»: 

Մայրամուտը տխրում է քո փոխարեն, արևը ծագում է քեզ համար: Երբ բառն զգում ես իբրև կենդանի էակի, նա կենդանաթյուն է տալիս քո մտքին: Երբ կենդանություն է տալիս քո մտքին, հույզերդ մի առ մի արթնանում են: Երբ հույզերդ արթնանում են, զգում ես քո ողջ լինելը լիարժեք: Երբ քեզ այդպես ես գզում, հասկանում ես, որ դա մի բանի համար է... դու փրկվում ես տարակուսանքից... քեզ սիրում է նա, ում սիրո կարիքն ես զգում... քեզ ատում է նա, ում ատելության կարիքն ես զգում: Եվ ահա սիրո և ատելության արանքում նորից ապավինում ես բառի կենսանակությանը, մինչև որ քեզ հետ մեկ­նում է քո վերջին բառը, որով կայացնում ես քո դատավճիռը: Եթե բառը լեզու ունենար, ինչ պիտի խնդրեր քեզանից: 

Հաղթահարում ես ընտելանալուց... օրինաչափությանները հայտնաբերելուց... քո բախտավոր աստղին կամ ժամին հավատալուց... Տիրոջը ապավինելուց, .. քո ուժերի օպտիմալ կիրառումից... ինքդ քեզ վրա հույս դնելուց... ուրիշների հաղթահարման փորձը հաշվի առնելուց... այդ ընթացքում մեղսագործելիս հատուցումն արիաբար տանելուց... հաղթահարած լինելու ձևացումներից հրաժարվելուց... Իզուր մի՛ ճշգրտիր. ճշգրտելիքդ փոփոխական է: Երկդիմի, փոփոխական ճշմարտությունների լաբիրինթոսում միակ ուղեկցին՝ ինքն անկեղծությանը հաճախ ես թմրեցնում պարտադրված քնի մեջ: Հավատացյալներն են ավելի շատ հանդարժում անհավատների չհավատալու իրավունքը, թե՞ ընդհակառակը: Ճշգրիտ գիտությունների մասնագետները (բժիշկ, քիմիկոս և այլն) հաճախ աթեիստներ են: 

Ամեն մի երկրային բացատրություն ունի իր միստիկ վերնաշերտը: Մարդն Աստծո աստիճանավորված արարչագործաթյանն է, ինչպես պահանջարկն ու առաջարկը միմյանց առաջացնում են, այնպես էլ գոյանում են առաքինություններն ու արատները: 

Դռան կարծիքը հարցրին, երբ մեջը կողպեք էր խցկվում: Համախոհների մեծաքանակություն նվաճելով՝ ջանում են ամրանալ իրենց համոզմունքների իրավասության մեջ: Ինչքան քիչ ես քավել քո մեղքերը, այնքան շատ ես վախենում մեռնելուց: Իմաստուն դառնալու համար քեզանից տարրական խելք է պահանջվում, որ իմաստությունն ավելի լավ է, քան տխմարությունը: Մարդն իրեն զրկում է իմաստությունից՝ սկսած այն պահից, երբ հրաժարվում է բարեխղճությունից: Խոսք կա, որ սնայպեր է, խոսք կա, որ համազարկ է: 

Վայելում են այն, ինչից հետագայում պիտի զզվեն: Զզվում են այն բանից, ինչը հետագայում պիտի վայելեն: Ես սիրում եմ, որ մարդիկ իրար սիրում են: Քեզ ոչ թե կին է պետք, այլ քեզ պետք է այն կինը, որ քեզ է պետք: Եթե քեզ ծեծում են, ուրեմն դարձել ես այն ծեծը, որին արժանի էիր դու, թեկուզ ոչ այդ պարագայի համար: 

Ծխելը վնաս է, բայց ոչ առողջապահության ցանցի աշխատակիցների եկամուտի համար: Կինն իրեն պատվանդանի վրա է զգում, երբ հզորը նվաստացնում է նաև ուրիշներին: Բոլոր արվեստագետները ենթակա են քաղքենիացվելու վտանգին, քանի որ քաղքենիաթյունը քաղաքակրթական փոխկապն է: Շրթունքների խաղը ավելի դյուրընթեռնելի է, քան ականջներինը, որոնք զգուշորեն. անշարժ են մնում, այնքան են նրանց քաշել մանկաթյան առաջին իսկ տարիներից: 

Պետք է մաքրություն լինի, որպեսզի այն պահպանելու խնդիրն առաջանա: Կանացի ճակատին ու դեմքին իջած մազափնջերը սեքսուալ կիսադիմակներ են, մոտավորապես ինչպես մահմեդական կնոջ երեսին քաշած քողը, որը շեշտում է աչքերի գայթակղիչ խոսունակությունը: Սեքսուալ փորձի պակասը և անճարակ հետախուզությունը հանգեցնում են լքված լինելու զարմանքին, որ բաց պատուհան է դեպի հմտությունը: Կարևորն այն չէ, որ ցուրտ է լինելու, այլ այն, որ դու մրսելու ես: Այս հմտությունը երբեմն առեղծվածորեն անհետանում է: 

Երբ մազերդ տնկվում են սատանայի պոչի նման, ուրեմն մեջդ սատանայություն է մտել: Այն, ինչ անցնում է քո մտքով, դա դու չես. քո սատանան կամ քո հրեշտակն է, որոնք քեզ հուշում են: Կյանքն ի՞նչ է, Եթե ոչ մինչև մեռնելը հասնելու մի ժամանակամիջոց, խնդիրն այն է, թե հանուն ինչի՞... Ժամը 11-ն անց է 18 ժամ: Գեղեցկուհին առեղծված է, քանի դեռ չես բացահայտել նրա բարոյաքիմիական բաղադրությունը. հայտնաբերելը պայթյունավտանգ է: Փոխադարձ սիրո համար սպառնալի երկրաշարժ է սեփական շահագրգռությունների ճեղքվածքը: Պարտությունդ քեզնից երես կթեքի քմահաճորեն, երբ դու նրան սիրահարվես թեկուզ հետաքրքրությունից դրդված: 

Ղեկավարել՝ նշանակում է ցավ պատճառել, երբեմն իմաստալից: Ձեռքերը երկար են, խելքը կարճ: Փոքր խաղի մեջ հասունանում ես մեծ խաղի համար, որի մեջ թերևս բորբոսնես... նրա հատակին: Կինը նախանձում է կնոջը, երբ նրա բացված պայուսակի մեջ տես­նում է նրա ստինքներին ու կոնքերին համա­պատասխանող մեծ գումարը: Քիթը բնավորության ուղեցույցն է, ինչպես որ աչքերը բնավորության ուղենիշներն են: Երջանկությունը շփոթում են կոմֆորտի հետ, և անհասկանալի է մնում նրանց համար երանության առեղծվածը: Երանությունը պարգևատրվում է եսասիրությունից հրաժարվելու արիության դիմաց: Ես չեմ քարոզում. ես իմ շալակած քարն եմ օծանում: Որքան շատ են քարերը Հայաստանում, ու մեկ քարն անգամ կամովին շալակողների թիվն առեղծվածային է: Մտավորականությունը ազգի ծաղիկն է թափվում է, որ­պեսզի ազգը պտղավորվի, մինչդեռ հասուն կանայք գրկում են չպտղավորած ծաղիկների փնջերը, և պտուղներից կոմպոտ են պատրաստում՝ օր ծերության վայելելու համար: Ժողովրդից շատ բան մի՛ պահանջիր. նա կորցրել է իր անձնագիրը, թեև քո անձնագիրը քո անձը չէ: Մեկը կարող ես կորցնել, մյուսը չի կարելի: Նույն հայն ենք, հարբում ենք տարբեր խմիչքներից, բայց մի՞թե մեզ վիճակված չէ նորից դառնալ խաղողի ողկույզ: Գարեջուրը օղու մխիթարությունը դարձավ: Ստրկությունը կուզիկացնում է: Կուզիկացողի վրա ծանրանում է մի վաղաժամ ծերություն: Քո առաքելությունը ճառագայթում է քո մահից այն կողմ՝ կենդանությանդ օրոք քո ծավալած մագնիսականության համա­պատասխան: Աղմկարարությունը պատառոտվող խոնարհությունն է: Քո ցավերի հետ դու մենակ ես, մահվան դեմ-հանդիման, նույնիսկ եթե կողքիդ կան բժիշկ, քահանա, հարազատներ, որոնք րնդամենը քո ժամանակավոր սեկունդանտներն են, հավուր պատշաճի, բազմերեսանի ու նաև իրենց մարմնի կալանավորը: Քո թվացյալ վերջնական պարտության միջից որոնում ես անդրաշխարհային պարզված մի ձեռք, մինչդեռ անտարբերաթյան փակ դուռը համազոր է թշնամիների: Հավերժաթյունը քեզ այնքան համբերությամբ է սպասում, որ սպասելիս անհամբերություն պիտի չցուցաբերես: 

Համբավը գերգովազդ է իր գերներգործությամբ կնոջ և հասարակության վրա, և համբավի հասած մարդն ինքը իր ապրանքն է և ապրանքի տերը: Ովքե՞ր են հիվանդացնում ու վաղաժամ մեռցնում պետության մարդկային ռեսուրսները: Հասարակությունը եղել է և մնում է ատելության դպրոց: Երբ կղկղանքը լցվում է գանգը, աղեստամոքսային հա­մակարգն իրեն լավ է զգում: Այս է մեր ճակատանկարագիրը. խորհրդայինից խորհրդարան, ժողովրդի դիկտատուրայից՝ ագգային ժողովրդավարություն: Խոսափողն անջատվեց: 


.
ՆԵՏԱՂեՂ


Պետական գործիչը ոճրագործում է հանուն... անհատը ոճրագործում է իր անունից. նույնը մկրտվում է տարբեր անուններով, և միայնակ բառը նույնպես ստում է: Դահիճն իրեն ծածկել է ուսմունքի թիկնոցով: Դահիճը մահանում է, թիկնոցը մնում է... ուրիշի համար, որը գուցե գործի դահիճամերժ: Խլուրդին մի՛ մեղադրիր նրա ջանասիրության համար: Խլուրդին մեղադրիր նրա ջերմընտրության համար: 

Սեռական ակտը սեփական մահը սերնդի մեջ հաղթահարելու ենթագիտակցական բնազդ է, նրա հաճույքը անմահության հաճույքի ակնթարթն է: Փառավորված անմահությունը հավիտենական օրգազմ է: Դու քննարկվելու ես անկախ քո կամքից: Մարդը սկսվում է իր առաջադրած վերնագրով, ավարտվում է իր ակամա ստորագրությամբ: Սեփական հավատարմությամբ ես ապահովագրում քո նպատակի բարոյական դրոշակը: Քո մահը ծրագրերի սնանկության վավերացումն է: Մտքերը համտեսիր կուտ աո կուտ, ինչպես փետրավորը: Թերևս դրանում է հեռավոր Արևելքի իմաստությունը: Առանց ծամելու կուլ տված մսի պատառներն ընդամենը որովայնն են լայնացնում: Կորցրել ես քո անցյալը, շահում ես քո ներկան, որ կորցնելու ես և հրապուրվում ես ապագայի հմայող ժպիտով: Դու ո՛չ շահել ես, ո՛չ կորցրել ես. դու ընդամենը խաղացել ես շահի և կորստի մարդկայնորեն տխմար խաղարկությունը: Ի սկզբանե անտի՝ քեզ ոչինչ չէր պատկանում: Բայց մի՛ վհատվիր. քո կյանքը նույնն է, ինչ երեխայի կաթնա­տամները: Շրջապատի ցուրտը յուրաքանչյուրիս ջերմության բացակայությունից է կամ նվազելուց է, թեև պայման է, որ չմեռնես մանկամիտ հասակում: Սեռական արարողությունը և հմայելու տաղանդը համապատասխանում են մարդկության ներկա տարիքին, մարդկություն, որն իմաստուններին գնահատում է ծերունականության տեսանկյունից: Ինչպես արդի քաղաքականությունը՝ նետաղեղի դարաշրջանը: Սխալի գիտակցման տրտմությունը ուղիղ համեմատական է զղջումի ուշացմանը: Իմացությունս ինձ տրված նախահայտնության մի մասն է, որ մոռացել էի գոռոզության հետևանքով: 

Երկընտրանքից է սկսվում մեկընտրանքը: Խաղարկությանը հավատում են, Աստծուն չեն հավատում: Պատահում է, որ երազումս տեսնում եմ, որ արտասահման եմ գնացել, բայց վերադառնում եմ արթնանալուց առաջ: Վովա փղին էգից զրկեցին, փախավ գազանանոցից, տրոլեյբուսներ էր շուռ գալիս, մարդկանց չէր վնասում: Տանկերից կրակելով նրան սպանեցին: Սամուրն արձանագրեց. «Փղին վնասազերծեցին»: Սա մոդելն է այն հասարակաթյան, որն իր քաղաքացիներին զրկում է անհրաժեշտագույնից: Փորձված թանը մածուն չէ: 

Թշնամանքը սպառվում է, հրե մասնագիտություն չէ: Եթե դու ընդամենը քո ինքնության ստվերն ես, քեզ լույս է պետք՝ այդ ստվերից ազատագրվելու համար: Հավերժական երիտասարդությունը տրվեց հրեշտակներին: Կոմունիզմի ուրվականից մնաց կոմունիստի ուրվականը: Կապիտալ շինարարությունից անցանք կապիտալիզմի շինարարությանը: Տնաքանդության քանդակագործները կանգնած են հերթի: Հայաստանը մարդկային ռեսուրս արտահանող երկիր է: Ժողովուրդը շատ է և շատակեր, ոչ մի թագավոր նրան չի դիմանա: 

Ինքնասիրահարվածին դժվար չէ համոզել, որ սիրահարված ես նրան: Երբ տարակուսում ես, ինքդ քեզ վրա ես վերցնամ ամենամարդկային հոգեվիճակը: Մոլեռանդների գերկարողությունը իրենց տարակուսանքները թաքցնելու թե հաղթահարելու ունակության մեջ է: 

Եթե ուզում ես ազատվել այս կյանքից, ապա մինչև վերջը պետք է ապրես: Անհաղթահարելի է միայն այն, ինչը անհաղթահարելի ես համարում: 

Կիրակիս այնքան թեթև անցկացրի, որ երկուշաբթիս ակամա ծանրացավ: Երեքշաբթիս հայհոյանշան ցույց տվեց դժվարություններին: Չորեքշաբթիս գրաստավարի խեղճացավ: Հինգշաբթիս ափնիվեր ողորմածություն խնդրեց երկնքից: Ուրբաթս արժանացավ ռոբինզոնյան արիությամբ: Շաբաթս հրավիրված էր կերուխումի: Կիրակիս նորից անցկացրի թեթևամտորեն: Ինտերաղեղն ինտերնետ արձակեց, պատկերը խոցվեց, լուսաքամ եղավ, և խզբզանքն ստորագրեց նրա մահախոսականը: 

Վանդակի մեջ երկու դեղձանիկ էին՝ էգ և արու: Խելոք թառել էին իրար կողքի: Ի՞նչ էին մտածում: Նման է բոլորին, նման չէ բոլորին՝ ճիվաղ է նա: Վիճում են, թե ով է իրավացի բոլոր տարիքներում: Երկու մահամերձ միմյանց կողքի՝ նմանապես: Դարձիր քո սկզբունքի հրեշտակը, անցյալ հրեշտակի գլխավերևում կսավառնի նրա սկզբունքը: Դագաղս լինի ձեր ուսերին, հիշատակս՝ նույնպես: Փողը թեթև լինի քո վրա, պարոն կաշառակեր: Կոմունիստները մեզ չէին զրկում աշխատանքից, քանի որ ցածր էին վճարում, բայց չգիտեինք, որ նեոկապիտալիզմն ավելի ցածր է վճարելու՝ աշխատանքը մատուցելով իբրև ողորմաթյան: Քաղաքակրթությունների տարբերականները մեր մոլորակի վրա, քաղաքակրթությունների տարբերությունները տարբեր մոլորակների վրա... ներկաները, անցյալները և ապագաները համատեղվում են իրարից տարբերվող զարմանազան զալակտիկաների վրա հուշելով սերն առ մակրոտիեզերքը: 

Ծիծաղելուց քամակդ պիտի չճղես: Դու կորցրիր ամեն ինչ, բացի գլուխդ չկորցնելու ցանկությունից: Սպանում են ծաղկեպսակ դնելու ծախսի տակ ընկնելով: 

- Քեզ ի՞նչ հրամցնեմ: 

- Հրամցրու ինձ քո բացակայությունը: 

Ստերը պատվանդան են ճշմարտաթյան համար, իրար վրա կատակվելուց բարձրանում են. ճշմարտությունը, ավելի ճիշտ՝ նրա հրաշալի պահանջարկը, մի անխոցելի ուրվական: Հորիզոնին պատասխանատու դարձրին արևածագի և արևամուտի համար: Աթեիստները հավատացյալներ են, քանի որ սադրանքի են ենթարկում ապաշխարողներին: Գեղեցիկը միջնորդ է քո և մարդկանց միջև: Արհավիրքն իր կոսմետիկայով նորաձևում է Երկրի երեսը, երբ այդ երեսը մռայլվել է չարագործություններից: Մեր վարորդների պես ենք պահպանում մեր ապրելակերպի երթևեկության կանոնները: Մտքերս կորչում են, ինչպես չվող թռչուններ, և հայտնի չէ ինձ, թե ով պիտի որսա: 

Տիրոջ ուղերձը համատիեզերական է, և Լյուցիֆերը դրանից խեղված մեջբերում­ներ է անում: Սեփական մահվանը պետք է դաստիարակել յոթ տարեկան հասակից: Մահվամբ գեղեցկանում ու Երկրագնդի հոգին հմայում ես 33 տարեկան հասակում: Տերը մահվան է դատապարտում նրա բոլոր տարիքներում: Դժոխքը այս Երկրագնդի վրա կյանքն է՝ առանց այն հոգևորի, որով դու կկարողանայիր այլընտրանքով նրան ընդդիմանալ: Դժոխքն այն է, երբ ապրելու գինը միմիայն տառապանքն է: Ոջլոտած կարտոֆիլը ցեխոտ վիճակամ են իրացնում: Արվեստը բնածին այլախոհաթյուն է: Ապաշխարանքը սեփական մեղքերի կամովի փոխհատուցումն է: Պետաթյունը բռնագանձում է քո չվճարած հարկերը: Հակապետականությունը աթեիզմի սուռոգատն է: Հինգերորդ քաղաքակրթական աշնանային մի առավոտ ցրտերը զարմացած մնացին: Ի՞նչ բարոյական սկզբունք ակնկալենք ռամիկներից: Առաջարկվում է անվանի քննադատներին կարգել Պանթեոնի դռնապան: 

Ամուսինները միասին են ապրում իրար սիրելուց... շահագրգռաթյանից դրդված... հանուն երեխաների...ճարահատյալ... սովորույթի ուժին անձնատուր... ազգուբարեկամների հանդեպ ունեցած ամոթից... ձևականորեն փոխզիջումների պայմանավորվածությամբ... պետական պատվեր կատարելու առաջադրանքով. մի խոսքով, ապրում են, ինչպես պարում են՝ ոտը գցելով ըստ հասարակական կանոնների: Ամուսիններին տրված է այլընտրանք շրջապատին համոզելու, թե ինչի համար են միասին ապրում: Լրագրողի, թե գրականագետի սնապարծություններից մեկը կդառնա «Երբ, որտեղ և ինչպես վախճանվեց Վանո Սիրադեղյանը» թեմայով արտադպրոցական շարադրա­կանը: Պաշտոնյա գրողը գաղափար չունի իր ստեղծագործության ճշգրիտ գնահատականի մասին, ինչպես հարուստ հարսնացուն չգիտե, թե իր հետ ինչու են ամուսնանում: 

Մենք ատում ենք մեր լինելության բացակայությունը, քանի որ մեր թվացյալ լինելությունը թերի է: Նվազեցրած չափանիշներով մենք դարձանք այն թվացյալ ավելին, որին հիրավի պիտի արժանանայինք, եթե չափանիշները չխարդախեինք: Ամեն մարդ ամոթխած ու վախվորած հանցագործ է իր պոտենցիալ գայթակղելիությամբ: Նշան բռնելիս մի աչքը փակում են: Աղեղն արձակեց մի նետ, որի սայրին ամրացված էր ջերմամիջուկային մի ռումբ, և մշակույթը ծափահարեց: 
.
ՈՒՆԵՆԱԼ


Հին Հռոմի պատմության մեջ մի կայսր կար, ով ամենաքիչն էր կոտորել իր հպատակներից… որովհետև ուներ հումորի զգացում և այն սրսկում էր իր հպատակներին, և ինքն իրեն: այդպիսի սրսկվող բռնակալ ունենալու բախտը չվիճակվեց ոչ Նոր Հռոմին, ոչ էլ նրա մոտիկ ու հեռու հարևան ազգերին: Ունենում ես այն, ինչին արժանի ես, առավել ևս, երբ բարձր ես գնահատում քո արժանիքները, ավելի բարձր, քան քո շրջապատը քո արժանիքների հանդեպ: Լկտիությունը դրականապես է ազդում ինքնագերագնահատման դեպքում: Համեստությունը ձեռնտու է, երբ ուժդ չի պատում: Ո՞վ է տեղյակ իր ունեցած ուժերի պաշարի մասին: Դրա համար գոնե Շամբալայում ծնված պիտի լինեիր, ոչ թե Ալաբմաշում: Չարիք գործելու մենաշնորհի նրա ձգտումն այնպիսին է, որ երբ դա անում են նրևա նկատմամբ, տասնապատիկ զայրանում է: Մենք ծնվում ենք, որ մեծացնենք` մեծանալու համար, բայց քանդում ենք, ինչ կառուցել ենք` ի ժխտումն ապարդյուն ջանքերի, որոնք ուղղորդում էին մեր սկզբնավորման երազանքները: Մոմը հանգավ: «Աստ հանգչի բոցը»: Բոցը բարձրացել էր դեպի եթեր: Նույն ակունքից էին ջրերը: Միմյանց հետ շփվեցին, իրար ճանաչեցին ու չճանաչեցին, շոգիացան ու շոգին բարձրացավ եթեր` աջ ու ահյան ցողեր դառնալու համար: Պարզությունը ժպտում էր: Ժպիտն ինչո՞ւ տխրեց: Շրթունքները լռություն էին: Փնտրել էին, չգտան: Բախել էին, չբացվեց: Մնացին ափ ի բերան` տարակուսած իրենց թերահավատության մեջ: Ուզեցել էին, որ պարգևատրումը արագընթաց լինի: Հեքիաթից էին գալիս, և «Բացվիր, Սեզամ» -ը մնացել էր նրանց հիշողության մի մտերիմ անկյունում: Չափն արեգակից էր անձրևում. հասկը մնաց անչափահաս, քանզի հողից էր գտել իր արմատը: Հողը երկրագնդի տարիքն ունի, ու ոչ մի բան չի հիշում, գերեզմաններն իզուր են բուսնում` թունավոր սունկերի նմանությամբ, որպես հանգչելու մի պատրանք, երբ Տիեզերքը հարատևորեն անհանգիստ է, և իր հավերժության հետևանքով` զրկված մնացած մի գերեզմանափոսից: Ծիծաղելի է, որ փառավոր գերեզմանը դարձավ մարդու իմաստնության չափանիշը` հանձինս Քեոփսի բուրգի և նրա նմանակների, մումիակերպ մի հավակնոտ հիշեցում իր գոյության մասին, որն իվերջո ընդամենը ֆֆֆ վանկերի միացությունն է: Աթեիզմը տապալված հեթանոս աստվածների սնոտի ապստամբությունն է, որը ջանք թափեց զրկել մարդուն Աստված ունենալուց: 
.
ՕԳՏԱԿԱՐ ՎՆԱՍԱՏՈՒ


Առողջապահական նախարարն զգուշացնում է, որ այսպես ապրելը վնաս է առողջությանը: Ապրելու օգուտն այն է, որ մեռնելուց` հասկանում ես, որ չարժեր այսպես ապրելը: Ինչպես ապրելու ուսմունքային առաջարկներն առատորեն մատուցվում են գաղափարների սուպերմարկետում: Գնորդներից ջանքեր են պահանջվում որպես վճար: Ջանքը միակ արժեքն է, որ ինքդ պիտի ներդնես շրջանառության մեջ` դրամանենգ չհամարելով շրջապատի ներդրված ջանքերը, սկսած ծնողներից, վերջացրած մուրացկաններով: Ուսմունք արտադրող և վաճառքի հանողներն են իրավաբան օրենսգետները, աստվածաբան քահանաները, գրականության և արվեստի չնչին մնացուկները, հեքիաթները մանուկների համար, փիլիսոփաները և նրանց մանրադրամափոխները, շրջմոլիկ դերվիշները և մահամերձների վերջին խոսքերի հատընտիրը: Մանկական հիվանդությունները մինչև ծերունականները, միջանկյալ երիտասարդական ու բեղմնավորող հասակը ներառյալ, բժշկական հանրագիտարանների տառակեր սննդամթերքը և ճերմակ խալաթավորների կուլինարական ձեռնարկը: Ուտողը գիտե, Չուտողն ի՞նչ գիտե: Հիվանդությունները լինում են մի քանի տեսակի` բնական և արհեստական, ինքնագործ ու ներմուծողի, պարբերական ու վաղանցիկ, մասնակիորեն բուժելի մինչև վերջնականապես անբուժելի լինելու իդեալը: Բժշկի համար մատերիալիստ լինելը գիտականորեն համարվում է ամոթալի: Հիվանդի համար իդեալիստ լինելը` ոչ-նմանապես-հավատացյալ լինելը պայմանական է: Անշուշտ, բացառություններ պատահում են պատահաբար: Եթե մի շարք միջատներ թունավոր են լինում, մարդն այդ միջատներից ինչո՞վ է պակաս, առավել ևս, որ ինքը խելքը գլխին բանական կենդանի է, մինչդեռ մյուս կենդանիները պոչավոր են ծնվում, որովհետև չեն խորշում արնապղծությունից` գրգռելով մի շարք մարդկանց սեռական դելիկատեսի հանդեպ անասնահիվանդագին ախորժակը: Վարակը հասնում է նաև ժողովրդական երգին` «Սիրել եմ ու պիտի առնեմ, ջհանդամ, թե բարեկամ եմ»: Պարզվում է, որ թշնամական հրոսակները, այլացեղ երկրի ներխուժելով և պարտվածների կանանց ու աղջիկներին բռնաբարելով պրոֆիլակտիկ միջոցառում են անցկացնում բնիկների բնածին այլասերվածության դեմ: Այս համաշխարհային ու պատմաբանասիրական երևույթի օգտակարությունը բարձիթող է արված հումանիտար մասնագետների կողմից, ինչպես այն, որ հիվանդությունները համամարդկային են, որպեսզի մարդը մարդուն հիվանդացնի: 
.
ՓՈԽԱԿԵՐՊՈՒՄ


Այնքան խորը պետք է համակրես քո մոլորյալ հակառակորդին, որ քամահրանքդ նրա հանդեպ, առանց որևիցե ջանքի, փոխարկվի խղճահարության, առավել ևս անկեղծ կարեկցանքի, որ վեր է ամենայն մարդկային տրամաբանությունից: Այդ արդյունքին հասել են Շամբալայի մոգերը, ի նշան այն բանի, որ դա հասանելի կարող է լինել և ուրիշների համար, մի անհայտ ու անմեկնելի շնորհով, որ կտրվի ի վերուստ, հատկապես ըստ արժանավույն, թեպետ նաև պատճառազուրկ: Այդպես կարելի է ըմբռնել Հիսուս Քրիստոսի ողբը Հուդայի կապակցությամբ, ինչպես և Ագնի Յոգայի ու ուղղափառ Կրիշնայականության նախազգուշական ցավակցությունը չարագործների հանդեպ: Այդ բարեսիրտ փոխակերպմանը հակընթաց բարոյալքված ու բարոյալքող փոխակերպումներն են տիրակալում մանկան միամտությունից դեպի նենգամտությունը, հիասթափության ներգործության տակ բարեգործվողի սև երախտամոռությունը ճաշակելուց` շռայլությունից դեպի ժլատությունը, - բարեկամի դավաճանությունից հակումը դեպի համատարած թշնամանքը, - չգնահատվելուց առաջացող թևաթափումը և ծուլությունը... Այդ ինքնակործանարար փոխակերպումները, որոնց արտացոլումները տեսնում ենք դարեդար արտահայտված համաշխարհային գրականության ոլորտում, ընդունակ են կաթվածահար անելու Բարության ջանքերը` Չարագործներին դարձի բերելու դեպի մարդու նախամեղսագործական կարգավիճակը: Եվ այդ կաթվածահարության հաղթահարումն է, որ առաջադրվում է մեզ Կալի Յուգայի այս ողբալի դարաշրջանում, որը թեպետ ամենակարճատևն է մյուս Յուգաների համեմատությամբ, սակայն իսպառ չքանալու համար մարդկությունից պահանջում է ևս 140.000 տարվա ակտիվ համբերություն, վերամարմնավորումից վերամարմնավորում, մոտավորապես 2.000 վերամարմնավորում, եթե մի կյանքի միջին տևողությունը համարենք 70-ը, որի ընթացքում անպակաս են լինելու փորձությունները, թե գայթակղությունները` ինքնակատարելագործման սանդղակի վրա վերուվար անելու հավանականություններով... որպեսզի ի վերջո հանգենք Սաթյա Յուգայի ու նաև մնացյալ Յուգաների բանականության արքայությանը: Փոխակերպումների վտանգավոր շրջապտույտ է, ճակատագրականորեն անողոք` կարմայական կանոնակարգի համաձայն, թեև աստվածային ողորմածության ակնկալիքներով հանդերձ, մինչև որ Ֆաետոնի համանմանությամբ Երկրագունդը դառնա անտեսանելի և բացառապես անառիկ` դևերի նկրտումներին դեմ հանդիման: Այս է երկրագնդի գոյատևման Տիեզերական ծրագիրը, որի իրականացումը կկայանա վիթխարի աղետները շրջանցելով:

ԻՐԱՎՈՒՆՔԻ ԽԱՂԵՐԸ 


Իրավունք ունես ինքդ քեզ ժխտելու. դա ռևերանս է քո հակառակորդի բթամտության առաջ: Երկու իրավունքներ միմյանց դեմ կոտոշներ են ցցում, պատմաբանները գնահատում են կոտոշների ամրությունը, այլ ոչ թե բարոյական արժեքը: Քո կյանքի իրավունքն այնպիսի հրաշապատում է, որ այդ մասին կարող են բարբառել միայն տիեզերական խորությունները, մինչդեռ դու մնում ես մակերեսին: Բոլորը քեզ օգուտ են տալիս կամա թե ակամա, գիտակցաբար թե անգիտակցաբար, միայն թե դու սխալ ես մեկնաբանում նրանց տվածը: Խորտակվելիս հիշիր, որ նույնն ես, ինչ շատ-շատերը: Միջակություն լինելը փրկության երկրային մի տեսակ է, որ չի գնահատում ինքն իրեն: Ցրտերի մեջ սառեց իմ մտքերի եռուզեռը: Հույսերի ո՞ր մի խողովակը ջերմություն կխոստանա: «Ես քեզ ոչնչով օգնել չեմ կարող», - ասաց նա ինքն իրեն և ինքնասպան եղավ: Դա նրա իրավազանց իրավունքն էր: 
Քո վերջաբանից մի ակնկալիր քո առաջաբանի լավատեսությունը. նրա տեսողությունը խափանվել է: Գոնե վերադարձրեք ինձ իմ սխալների թյուրատեսությունը: Մարմինն ուզում է ապրել. հոգին ինչպե՞ս երես թեքի նրանից: Մեղքերի առատության մեջ լող ենք տալիս, յանա, յանա: Մարգարիտ որոնողներն ի՜նչ պիտի գտնեն: Հանգիստը ժամանակավոր դասալքություն է: Մարդկության պատմությունը մեծամասամբ բարոյազուրկ իշխանամոլների և իշխանազուրկ բարոյագետների կեսկատակ երկխոսություն է: Վաղաժամ արդարամիտ մահն ավելի լավ է, քան անիրավ գոյատևությունը, առավել ևս, որ վերջինս ունենալու է մի անցանկալի ավարտ, այսպես թե այնպես, այսօր կամ վաղը: 
Եթե պատմությունդ քո ձեռքին է, կտրիր քո ձեռքը: Ուրիշներին խանգարելով՝ ինքդ քեզ բարոյապես խանգարում ես, ստեղծագործաբար՝ նմանապես: Պատերազմը փամփուշտի, արկի և մարդկային ռեսուրսների ապրանքափոխանակություն է: Խաղաղությունը շուկայական հարաբերությունների հաստատումն է: 
Տվեք ինձ չլինելիության երաշխիքը, և ես ձեզ համար հազար տարի կբաշխեմ ինձ հասանելիք կյանքերից: Բայց ափսոս, չեմ իմանալու, որ գոյություն չունեմ, որպեսզի ուրախանամ դրանով: Վամպիրները խմեցին արշալույսների արյունը: Վերջալույսների արյունը մակարդվեց երկրի երեսին: Ո՞ւր կորան իմ չկայացած սերերը, նրանց գույներն ու երանգները: Մռնչոց, ոռնոց, մղկտոց, հաչ ու մլավոց, նվնվոց… Ճաքել է իմ խլության վահանը: Մարմնի զարկերակներն առարկում են: Հոգին հևում է: Կծկվում ես ցրտի և մենակության արանքում: Ողբասաց կանանց պահանջը կախված է իմ լսողության վշտերից: Տվեք ինձ պարտվելու իրավունքը: 
Գրական աքլորները մոռացության են տալիս, որ կռապաշտ Էդիպ Արքան, իր ճակատագրական արարքները կատարելուց հետո, սեփական աչքերը կուրացրեց՝ խորապես ամոթահարված, այլ ոչ թե պարծեցավ որևէ գրական ժանրի միջոցով: Հույսդ կորցրիր, հակառակորդն այն կգտնի իր համար: Հավատդ թուլացավ, հակառակորդը այն կմակարդի իր անհավատությամբ: Սերդ սառեց, սահանք կդառնա հակառակորդի ատելությանը: Ինքնասպանը մարդասպան է, որն իբրև դատավոր և դահիճ, այդ կապակցությամբ ինքն իրեն մահապատժի է ենթարկում, - ու նաև օրինազանց է, քանի որ ինքնասպանությամբ խուսափում է ցմահ բանտարկությունից: Այդ տեսակետից ինքնասպանը հասարակության միկրոմոդելն է: Առաջարկվում է ինքնասպաններին հատկացնել հատուկ գերեզմանոց: Միտք ունի՞ դիմացինին ասել այն վատության մասին, որ արել է, երբ ինքը քեզնից լավ գիտե, թե ինչ է արել: Այս կամ այն կերպ դու տանջվում ես, բայց երանի նրան, ով իր չարչարանքը կնվիրաբերի ի փառս Աստուծո: Իրավունքով կամ առանց իրավունքի խաղը կայանում է:




Վարուժան Նալբանդյանի մասին

Հայ մոդեռնիստ արձակագիր և դրամատուրգ Վարուժան Նալբանդյանը ծնվել է 1929թ. դեկտեմբերի 14-ին, Կահիրեում։ Ուսանել է ֆրանսիական, ապա` հայկական դպրոցներում։ Ավարտել է Երևանի Խ. Աբովյանի անվան մանկավարժական ինստիտուտի հոգեբանության, տրամաբանության և հայոց լեզվի ֆակուլտետները։
Հեղինակ է թատերգությունների և արձակ (աֆորիզմ, պատմվածք, վիպակ, հեքիաթ, էսսե) ստեղծագործությունների: Նա իր թատերգություններում անդրադարձել է բիբլիական թեմաներին, իսկ էսսեներում` համեմատական աստվածաբանությանը («Ագնի Յոգային», «Ռամակրիշնայի ուսմունք»): 

Ստեղծագործությունները տպագրվել են մամուլում («Գարուն», «Նորք», «Նոր-Դար», «Կանչ», «Այսօր», «Ֆօն Ֆօն»), և որպես դիպլոմային աշխատանք բեմադրվել են Գյումրու և Երևանի թատերական ինստիտուտներում։ 1990-ականներրին համագործակցել է «Այսօր» շաբաթերթի հետ։

Բնագրերից թարգմանել է Ժան Պոլ Սարտրի, Ալբեր Քամյուի, Իոնեսկոյի, Անույի, Դյուրասի, Արթուր Ադամովի, Ժոզեֆ Բեդիեի, Մ. Դրիոնի, Է. Տրիոլեի և այլոց ստեղծագործությունները։ Վարուժան Նալբանդյանի ստեղծագործությունները թարգմանվել են ռուսերեն, սլովակերեն։

Մահացել է 2010թ. օգոստոսի 28-ին, Երևանում։

_________________

https://sard.hetq.am/

Հայաստանում մտավորականները նույնիսկ "թաղվելու փող" չունեն


Երեկ "Հրապարակ" օրաթերթից իմացա, որ 81-ամյա հայտնի արձակագիր, դրամատուրգ Վարուժան Նալբանդյանի դին հայտնաբերել են հարեւանները։ Գրողը մահացել էր օգոստոսի 28-ին, իր բնակարանում՝ միայնության մեջ։

Վարուժան Նալբանդյանի հարազատներից եւ ոչ ոքի չեն հայտնաբերել։ Հետեւաբար հուղարկավորությունը կազմակերպող էլ չկար։ Դիահերձարանից հայտնել էին, որ եթե ոչ ոք չզբաղվի գրողի հուղարկավորությամբ, ստիպված են լինելու նրան թաղել Սովետաշենի գերեզմանոցի "անտեր մեռելների" կողքին։

"Հրապարակ"-ը զանգահարել էր գրողների միության նախագահ Լեւոն Անանյանին՝ պարզելու, թե ինչու գրողների միությունը որեւէ բան չի ձեռնարկում անվանի գրողի հուղարկավորությունն ու հոգեհանգիստը կազմակերպելու։

Մեջբերում եմ "Հրապարակից"․

"Լեւոն Անանյանը նախ հետաքրքրվեց, թե որտեղից գիտենք Վարուժան Նալբանդյանի մահվան մասին, ու պահանջեց տալ այն մարդու անունը, որը հայտնել է մեզ այդ տեղեկությունը, եթե, իհարկե, այդ մարդը գրող է: Հետո ասաց, որ իրենք էլ նախօրեին են իմացել ու արդեն զբաղվում են այդ հարցով: "Շատ տաղանդավոր գրող էր, ափսոս: Դե գիտեք, հարազատներ չուներ, ու այդ պատճառով ոչ ոք չի իմացել նրա մահվան մասին:

Դիակը վատ վիճակում է, ինքներդ եք հասկանում, մի քանի օր մնացել է այս շոգին", - ասաց Լեւոն Անանյանը: Նա նաեւ տեղեկացրեց, որ կազմել են թաղման հանձնաժողով, որի նախագահը միության վարչության քարտուղար Հովհաննես Գրիգորյանն է, դիմել են Նոր Նորքի թաղապետին, որը խոստացել է աջակցել: Մեր հարցին, թե լինելո՞ւ է հոգեհանգիստ եւ որտե՞ղ, Լեւոն Անանյանը պատասխանեց, որ դեռ չեն որոշել ու չգիտեն էլ ինչ անեն, քանի որ դիակը վատ վիճակում է: Բայց խոստացավ հուղարկավորության մասին լրացուցիչ հայտնել"։

Անհանգստացած լինելով Վարուժան Նալբանդյանի (ում որոշ գործեր իրապես հավանում եմ) արդեն դիակի ճակատագրով՝ ինքս զանգահարեցի Լեւոն Անանյանին՝ հոգեհանգստի մասին որոշ մանրամասներ իմանալու։ Լեւոն Անանյանը մեկ ամբողջ օր չպատասխանեց իմ զանգերին․․․

Միայն իմացա, որ Կառավարությունը հաջորդ օրն իսկ որոշ հատկացումներ է արել ժողովրդական արտիստ Արաքս Դավթյանի եւ ակադեմիկոս Էմիլ Գաբրիելյանի հուղարկավորության հետ կապված ծախսերը փոխհատուցելու նպատակով։

Դե, երեւի հայր ու տղա Անանյանները տանը քննարկել էին "մեռած մտավորականների" հարցը։ Հաջորդ օրն իսկ վարչապետի օգնական որդի Անանյանը որոշել է փայլել իր գաղափարով եւ առաջարկել վերջին շրջանում մահացած մտավորականների հուղարկավորության ծախսերը փոխհատուցել։ Բայց թե ինչու այդ մտավորականների շարքին չդասվեց Վարուժան Նալբանդյանը, հայտնի չէ։ Երեւի ժամանակին ամենայն հայոց գրող Լեւոն Անանյանի հետ տարաձայնություններ է ունեցել։

Մի բան բացահայտ է․ Հայաստանում ապրող ստեղծագործող անհատները ապրում են ծայրահեղ աղքատության, մահանում միայնության մեջ՝ անգամ հուղարկավորվելու միջոցներ չունենալով։ Իսկ ՀՀ վարչապետն ու նախագահը միլիոններ են ծախսում այս կամ այն աշխարհահռչակ աստղին Հայաստան բերելու, որ հետո հպարտանալու բան ունենան, թե Հայաստանն ամենամշակութային երկիրն է եւ որ այստեղ է զարգանում բարձրաճաշակ մշակույթը։

Չի ստացվի, քանի դեռ հանճարեղ մտավորականները ոչ միայն ապրելու, այլ նաեւ "մեռնելու" փող չունեն։ Բացի այդ՝ բավական է "բարձրաճաշակ" հյուրերը մի քիչ զբոսնեն երեւանյան փողոցներով եւ Սիլվա Հակոբյանը նրանց ավելի լավ կպատմի մեր արվեստի մասին։

Հ․Գ․ Վարուժան Նալբանդյան. հայ մոդեռնիստ արձակագիր, դրամատուրգ։ Ծնվել է 1929թ.դեկտեմբերի 14-ին, Կահիրեում։ Ուսանել է ֆրանսիական, ապա հայկական դպրոցներում։ Ավարտել է Երեւանի Խ. Աբովյանի անվան մանկավարժական ինստիտուտի հոգեբանության, տրամաբանության և հայոց լեզվի ֆակուլտետը։ Հեղինակ է թատերգությունների և արձակ (աֆորիզմ, պատմվածք, վիպակ, հեքիաթ, էսսե) ստեղծագործությունների, որոնց մեջ ելակետերն են եղել էկզիստենցիալիզմը, ֆանտաստիկ ռեալիզմը, երեւակայական ռեալիզմը։ Նա իր թատերգությամբ անդրադարձել է բիբլիական թեմաներին, իսկ էսսեներն անդրադառնում են համեմատական աստվածաբանությանը, «Ագնի Յոգային», Ռամակրիշնայի ուսմունքին։

Ստեղծագործությունները տպագրվել են մամուլում («Գարուն», «Նորք», «Նոր-Դար», «Կանչ», «Այսօր», «Ֆօն Ֆօն»), բեմադրվել են Գյումրիի ու Երևանի թատերական ինստիտուտներում որպես դիպլոմային աշխատանք։ 1990-ականներրին համագործակցել է «Այսօր» շաբաթերթի հետ։

Բնագրերից թարգմանել է Ժան Պոլ Սարտրի, Ալբեր Կամյուի, Իոնեսկոյի, Անույի, Դյուրասի, Արթուր Ադամովի, Ժոզեֆ Բեդիեի, Մ. Դրիւոնի, Է. Տրիոլէի և այլոց ստեղծագործությունները։ Վարուժան Նալբանդյանի ստեղծագործությունները թարգմանվել են ռուսերեն, սլովակերեն։

 

Բյուզանդ Թոփալյան / բանաստեղծություններ

14.08.2014 19:09

 Բյուզանդ Թոփալյան*. կյանքը և գործը

(1902-1970, Այնթապ-Փարիզ) բանաստեղծ, նկարիչ:

Տպագրվել է Սիրիա, ապա` Ֆրանսիա: 1930 - ական թթ. հաճախել է Ժուլիան և Գրան Շոմիեր ակադեմիաները: Փարիզում հրատարակել է «Անդաստան» հանդեսը, Շահան Շահնուրի հետ մասնակցել է «Մենք» գրական խմբի համանուն պարբերականի լույսընծայմանը:

Տպագրվել է «Այգահանդես» (1930), «Արևագալ» (1936), «Համայնական սեր» (1950), «Հրաախղություն» (1952), «Արձանագիր» (1959, նույնը լույս է տեսել նաև ֆրանսերեն "jinserit", 1962), «Լուսածնունդ» (1964), ժողովածուները, որոնց մեծ մասը նկարազարդել է ինքը:

Հեղինակն է նաև ֆրանսերեն լույս տեսած «Աշխարհի օրը» (1959 "Le joure do Monde"), գրքի:

Գեղանկարչական լավագույն աշխատանքներից են ծովափնյա բնակարանների ու հեծյալների նկարաշարերը (ՙՁիավորներ՚, 1956, «Հեծյալն աշտարակի մոտ» . 1960, «Կանաչ տեսիլ», 1969):

Անհատական ցուցահանդեսներ է ունեցել Փարիզում (1961), Բեյրութում (1967), Երևանում (1969):

Բյուզանդ Թոփալյանի հրատարակությունները

1. «Արձանագիր» , Փարիզ, 1951 – 1959: 
2. «Համայնական սեր» , Փարիզ, 1950: 
3. «Արևագալ» , Երևան, 1968: 
4. «Հրախաղություն» , Փարիզ, 1937 – 1952: 
5. «Արևագալ՚» Փարիզ, 1936: 
6. «Լուսածնունդ» , - 1964: 
7. «Այգահանդես» - 1930:

 

Բանաստեղծություններ «Արևագալ» ժողովածուից

Պայքար

Ներկայի մեծ, հևացող գնացքն ահա կհնչե
կյանքի թափին վրա հզոր-
Սարսռանքեն գալիքի դափնիներուն հրեղեն
կբարձրանա երգ մը խոր:

Ու տենդերու մեջ այրող թավալումներն օրերուն
կգալարեն սիրտս իրենց բոցին վրա գալարվող.
Կտրոփե ան հիմակ, պողպատի ու՛ժ մը անհուն:

Երկաթե ձեռք մը կամքի` ճակատագրին վրա մութ
պետք է շարժել անվարան
մրճահարե՛լ, մտրակել
ընկրկումի ամեն փորձ…

Վստահությամբ հառաջել ճամփաներեն հոսանուտ…

-Պիտի իյնաս… օ՜, ի՛նչ փույթ, 
թերևըս այս ճամփուն վրա` 
աչքերուդ մեջ շանթ մը խոր…

-Բայց պետք է տալ հևք մը դեռ, 
պետք է հանձնել բարձունքին
հաղթության երգն ահավոր…

Ես եմ ահա, դուռդ բա՛ց…

Նվագներեն, ձայներեն խորածըծե՛լ տենդն հիմա…
Ու բազմությանց մարդկային զգալ սարսուռն արնաքամ-
Մտերմանալ սա վայրագ աչքերու սեղմ ցասումին, 
Միջոցին մեջ արձակե՛լ հոգիիդ թափն անոպա…

… Հսկայական թաթն արդեն ճակատագրին վճռական
Կըրանիթյա ամբարտակն իր կցըցե դեմ առ դեմ
Հոգիներուն մեր ամբողջ, օրերուն մեր հևքին վրա…

***

Երակներու արնախայտ պրկումի ճի՛չն է հիմա…
Բազմահազար զարկերու դղրդումներ միակամ, 
Բազմահազար քլունքներ ապառաժին կողն անհաս
Կտոր - կտոր կնետեն անջրպետի մթության…

Հարվածներու համահունչ արշավն հոգիս կողողե
Դյուցազնական բրտությամբ.
Միլիոներու ճիգն հիմա զարկերակիս մեջն է գոռ:

Ճակատաբաց ծառանա՛լ զանգվածիդ դեմ փշրված, 
Վստահությամբ ձայնարկե՜լ, ձայներու հետ բյուրավոր, 
-Ճակատագի՛ր ե՛ս եմ, արդ` հաղթահարյալ դուռդ բա՛ց…


Ապագա մարդուն

Արշալույսներեն ապըրված ու խոր
ու աննախընթաց տառապանքներու երկունքեն ծնած
ու՛ժ ստեղծագործ: 
Դու՛ն, որ ամբողջ երկաներուդ արյունով, 
մաքառումով հերոսական, 
իմաստությամբ չափահաս
պիտի կրնաս հաղթանակե հաղթանակ տանիլ քեզ, 
անջրպետի այս անհուն տարածության մեջեն նոր
պիտի ահա ընդունիս հառաջացող օրերն այս, 
Ու տիրական նայվածքիդ, 
աչքերուդ շեշտ լուսարձակին հարվածեն
մշուշն արդեն կպատռի…
Մոլեգնությունն ամբոխներուն արդեն զուսպ
ոտքերուդ տակ գեղեցկորեն կցանե
կերտումներու հևք մը նոր:

Ու այսօր կան խորունկ վիշտեր, 
աղաղակներ ու երկունքի մեծավերջ ճիչ-
-մեծածնունդ արևագալ…

(Օ՜, փոքրիկ հույզեր և զգայնիկ տխրություններ
քնաշրջիկ քերթողներու, 
որ ձանձրախտե ու կանացի տողերե
կտառապիք մեծ ցավով…
Ու թութակներ` արևադարձ ու լայնաբիբ
ծաղիկներու գաղջ շուքին տակ
որոճացող ողորմելի պատմություններ…) 
Օ՜, ճպուռներ փոքրամարմին, 
ձեր թիթեղե երգի սուլոցն հավերժորեն
կխարտոցե ուղեղներու հառաջացող ժամերն ամեն…
Պետք է, պե՛տք է այլևս լռել
ու չափել այս անչափելի ձեր փոքրության սահմաններն…

Որովհետև ես կտեսնեմ անայլայլ
գեղեցկությունն արժեքներու արժեքին, 
անժխտելի, ճակատագրական ավետումն
ապագայի գերմարդուն…


Արևագալ…

Միայնության մեջ կանգնած, 
հսկայական շռայլն ահա կնետվի
այս բարձունքեն կատարյալ
մաղաքներուն ու բազմությանց վրա գորշ:

Համատարած միջոցին մեջ դեմքն անոր
կբարձրանա…
ու մարդկային արյունաքամ ամբոխին
որպես աստված երիտասարդ
կնետե իր պատգամն ահա, 
իմաստությունն իր բոլոր…

Ստեղծագործ, անժտելի պայքարի
տարերքն հիմա գուպարատենչ կկանգնի
քու առջիդ, 
Արևագա՛լ…

ու մաքրագործ հեղեղիդ դեմ ո՛չ մեկ ուժ
և ո՛չ մեկ թև, որ ճնշե իր ծանրությամբ
քու հաղթությունդ անայլայլ…

Հաղորդություն

Վառող խորհուրդ ու արթնություն
սրտերուն մեջ մեր խոնարհ, 
պահը խորունկ հևք մըն է դեռ
մեր էության մեջ կաթող
ու երկարող նվագն անեղծ լռության` 
համրաշարժ պար, ցայգահանդես տարածվող
ծովու՜ն վրա ներնաշխարհին մեր…

Կախարդ ժամը երեկոյան տարածեց
ոսկեթիթեռ կայծեր հազար` 
լուսապըսակ փառքին համար մեր սիրույն
Ու բուրումներ վարդաշրշյուն…

Երկու հոգի… բացվող երազ
ցայգահանդեսի շատրվանին շուրջ, 
և հաղորդական այս խորհուրդին մեջ` մինակ: 
(Անծանոթ ձեռք մը կարծես
Ստեղնաշարն աստղերուն
վերածեց խոր համանվագի ալիքներուն): 
Խազ մը ճերմակ, արծաթազօծ, 
ձայներ հազար, համատարած:

_ Արձանացած` լուռ ու խոնարհ ունկնդրենք
մեր սրտերու համանվագն
ու մեր ներքին խորախորհուրդ ալիքներուն
ռիթմը կազմենք…

Տիեզերքը մե՛նք ենք հիմա, 
այնքա՛ն փոքրիկ կծկըտած
ու այնքան մե՜ծ ու ծավալուն…

Ցավը կրծող ու դառնության շաշտը միայն
եղերերգի հնչյուններով մեր մեջ կանչող…

Կյա՜նքը, կյա՜նքը - տենչալի հուր, 
այրող քնար ու կոտտացող տավղահնչյուն…
Կյա՜նքը հրաշք…

Եվ իրարու հոգիներուն խորքերեն ներս
երկու հոգի` հաղորդական
կնշմարենք ընդելուզումն ալիքներուն
տանջանքի ու երանության:

Երկու հոգի - բացվող երազ
տիեզերքի աչքերուն…


«Հրախաղություն» ժողովածուից

Մանկություն

Որպես մինակ ճամփորդն այս
Երանության ճամփուն վրա` 
Երերացող, ժպտացող` 
Կքալեմ այդ հին օրերեն մեկուն մեջ…

Հետահայաց ակնարկիս տակ
Ծուխի փոքրիկ ծվեններ, 
Առավոտյան քանի մը ցող, 
Ուրախության պարզ բառեր…
Քանի մը գիծ դաշտանկար..
Ծառուղիներ արևողո՜ղ…

Օ՜, սպիտակ աղավնիներ
Հոգիիս մեջ
Կնային դեռ…
Կմտածեմ - օ՜, այլևս … օրերն հեռու են այդքան
Մինչ անվախճան տիեզերք մը և ցանկության անջրպետ
Ու ներքին ձայներ հուժկու
Քունքերուս մեջ կհնչեն մեքենական դոփյունով
Հուզումն ու տենդն այսօրվան…
Եվ սարսռող ժխորներն` իրենց թույնովն արդեն
Զիս կողողեն, կողողե՜ն…

… Արցունքով չէր, 
որ պիտի գար հիշատակդ
Խռովել զիս տարիներու կատարեն…
Ներքին պատկերն ահա դեմքիդ
Առերևույթ միջցին` հրաժեշտին մեջ մեր հին` 
Ու հակառակ ներկայի թավալումին տենդահար, 
Տակավին լուրթ է, վճի՜տ…
Մենք` իրարու հարազատ:

Այսօր և դեռ, այսօ՜ր և դեռ
Պիտի պահեմ ժպիտդ քու, 
Ո՜վ հեռավոր մանկություն…

Հովվերգություն

Իրիկնամուտ մը հանդարտ, խաղաղության հանգունակ.
Անտառն այս լուռ կփակվի իր թևերուն վրա մթին…
Պատուհաններ հեռակա, օ՜ քաղցրություն սերերու.
Ոսկեզանակ փոշիներ ու թիթեռներ ցայգային…

Երկու աղջնակ դեռատի - աղավնինե՜ր աղվական-
Փոքրիկ երգ մը խազերն ահա կարծես կձայնեն…
Հոգիիս մեջ մենավոր որքա՛ն խռովք, այս որքա՜ն
Դառնություններ… Կբացվին հեծկլտումներխավարեն…

Իրիկնամուտ մը լռին, խաղաղության հանգունակ…
Տարերքին մեջ հոգիիս կզգամ մերժում մ’ահավոր: 
Տարօրինակ հանդիպում. - ճակատագիրն աշխարհի
Այս անկյունին կթվի ինձի ա՛լ հեգնանք մը խոր…

Բևեռներեն իրենց սարսող հորիզոններ հեռակա
Կմխրճեն գանգիս մեջ ծաղրապատկեր մը շփոթ, 
Շառաչաձայն օվկիաներ` զրահապատ բերդերու
Կմախքներով կխաղան: Վերջին հևքեր մահամոտ…

Մինչ գանգերեն ծանրաբեռն կպայթին այդքան արյուն, 
Աստղերն ահա կգծեն շրջանն իրենց հանապազ, 
Կթավալին երկնային լույսերն հազար մղոններ…
Հու՜յս մը, հու՜յս մը, գթությու՜ն, արյունախանձ ո՜վ Երազ…

Իրիկնամուտ. լուռ գիշեր: - Խաղաղության ի՜նչ հեգնանք…

Առավոտ

«Մարդ ի պատվի էր և ոչ իմացավ»:

Գարնանային ցայգերու
Սպասումին պես հիմա

անհագ ծարավ մը լույսի
և անձկության բազում թևեր կգալարին ուսերուդ…

Ինչու՞
բառերն այդքան ծածուկ, 
չարտասանված իրողությունն
արգիլող շրթներդ
այսօր կդողան…

-Այդ կտեսնես` 
հսկայական երկիրներուն
խըժըլտացող քարափներուն
Թևերն անծայր կբացվին,

Ջուրերը գորշ
կհագնին արծաթի գույն
ու համեցող քայլերը մեր կձայնեն:

Եվ գիշերներն
կդառնան լու՛յս բազմագունյան
և քառուղին քայլերը մեր կառաջնորդե
սահմաններու բոցավառ…
Գարնանային ծառերու թևերուն պես
հույսերդ հիմա
կթպրտան, 
կթնդա՛ն.

Լսե՛, լսե՛ …


Այնտեղ, ուր կան
ծիծաղախիտ հրե աչքեր, 
մեզի նորեն պիտի տան սեր, քիչ մը ավիշ
և ապրելու հաճույքը մեծ…

Հսկայական գալիքի սահմաններեն հևացող
Ան, որ ահա պիտի գա, 
պիտի ըլլա հոգեկից
դաշունահար հոգիներուն մեր անպարտ:

Ան, որ ահա պիտի գա
այս երկաթի ու ծանրանիստ շեղջերու
փոշեթաթավ կույտերեն վեր, 
պիտի ըլլա իսկությունը դարերու, իսկությու՛նը
հոգեկան մեծ կոչումին:

Ան, որ ահա պիտի գա
Հերոսական դափնիով, 
պիտի ըլլա
կենսանորոգ
ցնծություն:

Հոգեկան այդ հաղթանակին ընդմիջեն
շրթները մեր պիտի դառնան ցնծությամբ
բաժակներուն կարմրաշիթ, 
ծաղիկներուն, գեղեցկությա՜նց, որ կանցնին
աննշմար, 
արժեքներուն ու տրորված դեմքերուն…

Ան, որ ահա պիտի գա, 
պիտի ըլլա
Մարդը
լոկ:


Վայրանկար


Երեկոյի մեջ խորունկ ծով մը վարդե երկնքի
մեղմ նրբերանգ կցանե բարդիներու մեջ հեռուն.
կխենթենան, կլոգնան մտածումիս արծաթե
աղավնիներն այս ժամուն համբույրին մեջ գույներու:

Արձակված նետ մը ինչպես շոգեկառքին ձայնն հանկարծ
կճեղքե սի՛րտն արևին-
Տերևաթափ ու սարսռուն
ծառե՜ր, ծառեր կթռին շագեկառքին զայրութեն, 
կանաչ շուքեր կդառնան պա՜ր մը սրտին մեջ ծովուն…

Օ՜հ, օհ սարսռուն այս ժամուն տարօրինակ խենթությամբ
պիտի խեղդե ահա զիս բազուկներուն մեջ լույսի…
Կեցի՛ր, կեցի՛ր, պիտի ես նետվիմ թևին խելագար
վայրաշարժին, որ ահա փոթորկավար կհոսի:

«Արձանագիր» ժողովածուից
Ուժ և ոգի

Երբոր լսեք երգն ավազին` անապատի սահմաններեն
տարածվող` 
Երբոր իյնա արևն անդարձ կույտին վրա
ոսկորներուն սպիտակ, 
Ու պայքարով, 
Աղետներով մեծազանգված
շաղախվի ողբն աշխարհի, 
Ու մարդկային միլիոնավոր զոհերեն, 
Ոճրաթաթախ արյուններեն
Խավարակուռ այդ գիշերեն երկնված, 
Երկրամասերն հեռավոր սարսռան
Բոցակալած երկինքով-

Արդարության ցասումն հանկարծ պիտի գա, 
Կայծակներով շառաչուն
Ու բռնության ուժերն անգութ ու բարբարոս
Պիտի իյնան ու խոնարհին պարտված:


***
Ու պատմության փաստն անհեղլի. -
Տարերային բնազդներեն հալածյալ
Գազաններու մոլուցքով ձիարշավող բանակներ, 
Երբ բարձրացան դարերու հորիզոնին կողերեն, 
Ավերն իրենց տարածելով մեր երկրին
արգասավոր ծագերուն` 
Սրածության, արյունի մեջ խեղդելով ամեն ինչ.-
Սրարշավող այդ դաժան հեղեղներուն դեմ առ դեմ` 
Ցեղի մ’ ըմբոստ, 
Ցեղի մը շեշտ ճառագայթներն հոգեկան խոր ուժերուն
Հերոսական իրենց թափով, 
կամքովն իրենց գերահզոր հավատքին
Ապառաժին վրա կառչած
ու դարերուն հանդիման` 
Պարտադրեցին ապրելու կամքն իրենց մեծազոր:

Ու այսպես -
Ոճիրներու գրոհին դեմ հաղթական, 
Թափված արյան հեղեղներեն վերծնած` 
Հողին վրա պապենական
Ավերակներուն իսկ մեջեն, 
Հավատավոր ու տքնաջան սերունդներ
Իրենց հոգվույն իբր նյութեղեն մարմնացում` 
Բարձրացուցին, ապառաժեն կորզելով
Շեն ոստաններ, կոթողային կառույցներ:

***
Ու այսօր -
Ժամանակի գրոհին դեմ ծավալուն` 
Նոր սերունդերն են կրկին
Մեր երկրին մեջ, ի սփյուռս, 
Հերոսական գուպարով կուրծքերն իրենց կպարզեն
Հազարամյա գոյության: 
Խտեղծագործ այդ ուժն ահա հևացող
Կի՛րք է հզոր ու հոգեկան մեծության
անկապտելի աղաղակ, 
Որ պիտի դեռ բարձրացնե անվհատ` 
Քանդումներեն, ավերակի կույտերեն
Տաճարներ դեռ խնդության, - ինքնադրոշմ արվեստի, 
Վերածնվող ու չմեռնող հանճարի
Հավերժական հայտարար:

Շամիրամ

Ու՛ժդ է անգութ, կժայթքի մետաղային բիբերեդ.
Շանթերն անոնց անհագուրդ կուզեն վառել, հրդեհել
Թարմությունն այդ աննկուն, քաջակորով իշխանին` 
Մերթ նենգամիտ համբույրով, մերթ շոյանքով դավադիր.
Ու զորությունն այդ դժխեմ, 
հավերժացող նայվածքիդ` 
Հուրե դաշույն` կարձակե ցոլքն իր պատգա՛մ մը իբրև: 
Հոլանի կուրծքդ է հրաբուխ գերեվարող ցանկությանց:

Գեղեցկությունն Արայի` առնական իր հմայքով` 
Արդ զրահված է սակայն, օ՜ թագուհի նենգության, 
Իմաստությամբն իր խոհուն…
Պերճանքիդ մեջ եթե իսկ խեղդես անթիվ աշխարհներ, 
Ադամանդե մահիճդ այդ եթե գծե սահմանն իր
Երկիրներու վրա դեռ, -

Կա՛ն անառիկ բորբ սրտեր, 
որ կարող են խորտակել
Շվայտության գահերն հին` 
հանուն սիրո
Մարդկային համայնական արևին:


«Լուսածնունդ» ժողովածուից

Առավոտ մը

Պատուհանեն ծովահայաց կբացվին
Վայրանկարի թևերն այսօր անպարագիծ
Թարմությամբ:

Նավերն հեռուն` իրենց ծուխեն հալածված` 
Հորիզոնի լայն գիծով, 
Կհեռանան դղրդումով մը ներքին
Դեպի բացերն երազին
Արծաթյա:

***
Երկիրն անկուշտ կհրահրե
գեղեցկության բաղձանքն այս, 
Նրա գյուտերու, հրաշքներու բնազդն իմ
Կխլրտի անհանգիստ: 
Ծնունդն օրվան, գաղափարի մը հառնող
Թևերուն մեջ լայնալիճ, 
Մտածումս արդ կտանի երկրի հազար ծագերուն:

Բազմություններ ծովեզրյա կայքերու
Հեռատեսիլ դեպքերու գրգիռն իրենց արյան մեջ
Ու նորահաս սերունդներու ավյունով
Շարժումի մեջ կդառնան
Պարն արգավանդ անձկության…
Երկիրն ամբողջ կլոգնա շնորհին մեջ առտըվան.
Աշխատավոր բազմությանց տողանցքն ահա կենսալիր.
Խաղաղության կառույցներն` ամեն օր նոր բարձրացող:

Ողջագուրումն հոգիիս` թշնամի և բարեկամ
Մարդոց հետ, որ այս պահուս, ամենուրեք, ամեն տեղ` 
Իրենց ամբեղջ հոգիով
Կբազմանան ստեղծագործ աշխատանքով, 
Կուտան կշռույթն առտըվան:


«Համայնական սեր» ժողովածուից

Ծարավներ

Իմացական ծարավներու անհաս ուղի` 
Որքան անցնիք անապատներն այս մութ կյանքին
Պիտի վառի՜ն առավե՛լ ևս բոցալեզու
Մեր հոգեկան պապակներն ա՛լ տառապագին:

Երաշտ ու տապ սահմաններեն անդին դարձյալ
Ուրվականնե՜ր կան բոցածարծ անտառներով
Ու աչքերուն մեջ մարդկային բյուր երազներ, 
Կալանավոր ցանկություններ, ավա՜զ ու ծով…

Պիտի տրվի՞ մեզի բախտն այդ ու վերջապես
Հասնի՜լ եզերքն այն աղբյուրին աստվածահայտ, 
Վճիտ ակն այն գիտակցական լինելության, 
Խմելու ջուրն անապական ու լիառատ:

Օ՜ մեծագույն երջանկության հույսն ունենալ…, 
Արևակեզ տափաստանեն անցնիլ անդի՜ն, 
Ու ցայգային աստղերու հունն իբր ուղեցույց` 
Հասնի՜լ այլևս երանության հագեցումի՜ն:


Արվեստ - գեղեցկություն

Միջոցին մեջ կվառի անսկիզբ ու անվախճան
Երազ մը բորբ ու անհագ…

Գիտակցության մարդկային օ՜ կուտակված երազն այդ, 
Որ տխրության ու անխոնջ տառապանքի ռիթմերով
Կճակատի կյանքին դեմ, 
Որ պաստառին վրա մութ կփորձե միշտ
Հըղացքին
Ձևերը բյուր ու անգայտ, 
Երբ բնության կանչերուն, գիծերուն մեջ կորնթարդ
Շատրվաններն հավիտյան կբաշխեն լույս ու բյւորեղ, 
Ստինքներեն կպոռթկան ա՛լ անհագուրդ տենչանքներ, 
Գիտակցության մարդկային ալքերուն մեջ կմեծնա
Ծարավն այդ մե՛ծ, մոգակա՛ն:

Օ՜ բաղձացված ամեն ինչ, 
Ամեն ձև, որ գերագույն ըլլալու է սահմանված…
Ողջակիզումն է միայն` բոցին վրա հոգեկան` 
Որոնումն այդ ծանրաքայլ…

Խորհու՜րդը կատարյալին…
Անհաս բարձունք, տառապա՜նք, 
Որ բանաստեղծ ու հանճար
Իրենց հոգվույն մեջ ընդունած
Հզոր շունչն աստվածային
Պիտի հասնին վայելել –
Հրաշքներու բազմակերպ ադամանդեն արձակվող
Ցոլքերով, 
Որ ակնթարթ մը միայն հրդեհված` 
Կդառնա արդ պերճափառ
Անմահություն բացարձակ` 
Խորհուրդը կատարյալին…


Բեղմանվորում

Իյնա՜լ գետին, համբուրել հողն` աղբյուր բարության, 
Ակոսներեն բեղմնավոր ըմպել ավիշն ու հեղուլ
Հույզն աչքերուդ լուսահեղձ…
Սիրտերը մեր գարնանային
Կվառին
Ծառերուն պես արքենի…

Ու բարձրերեն` ճախրագնաց
Արծիվնե՛րն են
Թևաբախ…
հաղորդության և սիրո խորհրդակուռ այս ժամուն
Տիեզերքի համանվագն է անհուն, 
Ու ավելորդ` ամեն բառ…

Երջանկության լիություն` 
Հույզն աչքերուդ ողկույզներեն լուսաշող…


***
ժամանակին մեջ տարերքեն
Մղված ուժով գերիրական
Մարդն անսըվաղ կտվայտի, 
Կձգտի իր ՙձերբազատման՚:

Տիեզերքի անհունության
Ու լույսերուն առջև անմար` 
Մեծ խնդիրներն իր հարցական
Կհանգուցվին, մինչ քար առ քար

Կբարձրացնե ան իր ձեռքով
ժատերն իր սև, անել բանտին
Ճիգով մ’ անհույս ու անքընին:

Ու Մարդը մինչ հաղթահարել
Կհանդգնի իր իսկ հոգին` 
… Տարերքն անհուն կծիծաղին…

«Այգահանդես» ժողովածուից
Սիրո ժպիտ

Եկավ անցավ
Ստվերն անոր լուռ, անձայն…
Սրտիս մեջ ցավ
Ու թախիծներ արթընցան: 
Ու անմեկին
Հույզերով մեղմ, սիրահար
Դեռ իմ հոգին
Կզգա կարոտն անոր վառ…

Փոքրիկ հուշերգ

Պարզ աղջկա մը պայծառ
Աչքերուն մեջ ժպտող մեղմ
Քաղցրախորհուրդ ու աղվոր
Սիրո կայծը կհիշեմ...

Ու նվագուն ու մեղմիկ
Լուսե սարսուռ մը գգվող
Կհիշեմ հեզ աղջըկա
Մազերուն մեջ ոսկեշող:

Կհիշեմ լու՜ռ, չերգըված
Մտերմիկ երգ մը սիրո…


Աստղերուն տակ

Աստղերուն տակ գիշերվան մեջ անխըռով
Եվ ծառերու սոսափյունին մեջ հանդարտ
Մեղեդիներ ու մեներգներ անավարտ…

Խռովահույզ մորմոքն երկար, խոլ օրվան
Անէացման անդորրին մեջ կհալի: 
… Եվ նվազկոտ, մեղմ հնչյուններ հույզով լի…

Աստղերուն տակ գիշերվան մեջ անխըռով
Կփողփողին թովիչ սերեր լուռ, անմար: 
Գանգյուններով հեզամրմունջ, սիրալիր:

Գիշերվան մեջ, աստղերուն տակ անխըռով:


***
Կդյութեն ինձ տակավին
Մեղմ հնչյուններն արծաթե, 
Սիրտս սիրով մը անգին
Խազերուդ մեջ կարտասվե:

Մորմոք, հույզեր օրորուն
Օտար` կյանքիս - աստղ ցրտին -
Երազի պես կզեղուն
Հուր- հուր վարդեր իմ սրտին…

…Արդեն զվարթ ենք որպես
Արբած, անվիշտ, անվրդով, 
Օ՜ բարի քույր հրակեզ, 
Վառե՛ սիրտս քու խանդով…

***
Բարի ժպիտ մը դեմքիդ
Եվ նայվածք մը գորովոտ` 
Արշալույսի շողերով
Հուշիկ եկար դուն ինձ մոտ:

Հավերժությունն աչքերուդ
Սիրո արև մ’էր անհուն, 
Ու ժպիտեդ քաղեցի
Արշալույսեր վարդագույն:

Սիրո բառեր ու տրտում
Քաղցրություններ մեղմագին
Կյանքի հոգնած կայծերով
Բոցավառված կարծրածին:

հոգիիս մեջ առհավետ
Խռովք մը լուռ հիասման
Կհորդի պերճ, ու գարուն
Հույսերս ընդմիշտ կարթննան:


***
Մենավոր ժամ. - տրտում քու՛յր, 
Մտածումիս մեջ կանցնիս
Հրեշտակի սպիտակ
Լույս թևերով ձյունաթույր:

Ու այս գիշեր - վշտակեզ
Ո՜վ հեռավոր տշրություն -
Սրբազան քուրմ մ’է հոգիս
Աղոթքի պես պաշտող քեզ:

Աստվածային խորքերեն
Սիրո անհուն մեհյանին
Լույսի շո՛ղ մը, տրտում քու՜յր…

Զի ցավատանջ սրտիս մեջ
Կնշմարեմ անսահման
Փլուզումներ մահաբույր…
__________________
Վերոհիշյալ էսսեները համացանցում հրապարակվում են առաջին անգամ, այն իր անձնական արխիվից տրամադրել է այս գրական Էջի խորհրդատու, բանասիրական գիտությունների թեկնածու, գրականագետ-տեսաբան Նաիրա Համբարձումյանը: 

Մեր գրական կայքը

14.08.2014 15:02

Ընթերցողի դատին է հանձնվել մեր նոր կայքերից մեկը

«Նիդերլանդական Օրագիր»-ը տարածված է համացանցում' ունենալով տարբեր կայքեր, սփռված լինելով տարբեր տեղեկատվական համակարգերով: Էլեկտրոնային թերթ է, նախատեսվում է նաև տպագիր օրինակը: ՈՒնի բազմազան ուղղվածություն: Հրապարակվում է Օսթբուրգ  քաղաքում' 2012թ. Մարտ ամսից մինչ այսօր (Նիդերլանդների Թագավորություն): Հիմնադիր, խմբագիր` Ա. Կնյազյան (Hay Azian):  Տեղեկատվական, գրական, մշակութային, հասարակական, քաղաքական ինտերնետային օրագիր-թերթ:
Այս կայքում ներկայացվում է միայն մեկ էջը' գրական ուղղվածությամբ «Գրական չորեքշաբթի» էջը
 

Ընդհանուր առմամբ «Նիդերլանդական Օրագիրի»Հիմնական նպատակն է նպաստել հայ սփյուռքի համախմբմանն ու ամրապնդմանը, աճող սերնդի հայեցի դաստիարակմանը, գրական, հայրենասիրական հայացքների ձևավորմանը: Տեղադրում է հիմնականում Հոլանդահայ կյանքին, մշակութային անցուդարձին վերաբերվող նյութեր:Օրագիրը հնարավորինս տեղյակ է պահում ինչպես Հոլանդիայում ու հոլանդահայ համայնքներում տեղի ունեցող անցուդարձերին, այնպես էլ մայր հայրենիքում ու նրա սահմաններից դուրս տեղի ունեցող հիշարժան դեպքերին: 2008թ. ստեղծված Dear Angel հոլանդահայ կազմակերպության մամուլի բաժնից 2012թ. մարտ ամսին վերանվանվել է որպես առանձին, անկախ լրատվական աղբյուր՝ «Նիդերլանդական Օրագիր» անվանմամբ:

Չի ֆինանսավորվում որևէ կառույցի կողմից, սեփական հիմնադրի ուժերով փորձում է միավորել նիդերլանդահայության ջանքերը՝ հանդես գալով միասնական լրատվությամբ  ի մի բերելով հոլանդահայերի կատարած դրական աշխատանքները:

Ունի 20-ից ավելի խորագրեր’ Volkskrant.nl, В новостях Нидерланды, Նիդերլանդական լուրեր, Այցելություններ – տպավորություններ: Առաջին էջ,՝ Իրադարձություններ – դեպքեր, Լուսանկարներ – կոնկուրսներ – սլայդեր, Հաղորդագրություն – միջոցառում, Հետաքրքիր է իմանալ, Հղումներ, Կապ-համագործակցություն, հոլանդահայ կայքեր, հոլանդացիների մտքերն ու գրառումները Հայաստանի մասին, Մարզական, Մշակութային, Նամականի, Նիդերլանդական օրագիր, Շնորհավորանքներ – բարեմաղթանքներ – ցանկություններ, Պաշտոնական, Տոնավաճառ – ցուցահանդեսներ, Քաղաքական և այլն:

«Նիդերլանդական Օրագիրը» ներկայացված է facebook-ում, Twitter-ում,google+ում, mamul.am-ում, livejournal-ում,WordPress-ում, մի քանի բլոգներում’  blogspot ,webnode և այլն: Ուներ բազմազան ցանց և բազմաթիվ էջեր Yandex-ի համակարգում, որն ասպասելի փակվեց: 300-ից ավելի հոդվածներ mamul.am լրատվական համակարգում: Հիմնական էջից բացի առանձին հավելված է «Նիդերլանդական Օրագրի» գրական էջը, որի հիմնադիր-հեղինակն է Աշոտ Կնյազյանը: Կարճ ժամանակում զետեղվել է հայ դասական (Պ. Սևակ, Հովհ. Շիրազ, Ե. Չարենց, Մ. Մարգարյան, Ս. Կապուտիկյան, Հ. Սահյան և այլք) և ժամանակակից ստեղծագործողների ավելի քան 3000 գործեր: Ժամանակակից շատ գրողների աշխատանքներ առաջին անգամ զետեղվել են էլեկտրոնային տարբերակով հենց «Նիդերլանդական Օրագիրի» էջերում:  «Գրական չորեքշաբթի» էջը Նիդերլանդական Օրագրի փորձնական նախագծերից մեկն է, որի մտահաղացման հեղինակն է  բանասիրական գիտությունների թեկնածու, գրականագետ-տեսաբան Նաիրա Համբարձումյանը:
Էջի գրական աշխատանքների ակտիվ խորհրդատու – աջակիցն է բանասիրական գիտությունների թեկնածու, գրականագետ – տեսաբան Նաիրա Համբարձումյանը: Նրա «Սպիտակ տենդ» (2014) հեքիաթ – էսսեն առաջինն է հրապարակել «Նիդերլանդական Օրագիրը»:

Իր նոր գործերով էջում հանդես է գալիս շնորհալի երիտասարդ բանաստեղծ Նարեկ Կիրակոսյանը («Չարենցին՝ արևապաշտ մարգարեին», այլ բանաստեղծություններ): Պարբերաբար նոր ստեղծագործություններով հանդես են գալիս Արմենակ Ավետիսյանը, Գուրգեն Միքայելյանը: Նոր անուններ են Վահրամ Օհանջանյանը (Արցախ), Արմեն Ալավերդյանը (Հրազդան),Քրիստինա Տէր Ստեփանեանը (Հալեպ):

«Նիդերլանդական Օրագրում» տեղ են գտնում հիշարժան իրադարձությունների մասին պատմող այնպիսի նյութեր, տեսաերիզներ ու լուսանկարներ, ինչպիսիք են հայ գրքի տպագրության 500-ամյակի և Երևանը ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի կողմից գրքի մայրաքաղաք հռչակելու շրջանակներում Ամստերդամում 2012թ հունիսի 13-ից սեպտեմբերի 9-ը կազմակերպված հիշարժան ցուցահանդեսը, պարբերաբար կազմակերպվող միջոցառումները’ «Ես հայ եմ, Yes I am» խորագրով Բելգիայում կազմակերպած փառատոնները, Հաագայում Ադրբեջանի կամ Թուրքիայի դիվանագիտական ներկայացուցչության շենքերի առջև հայապաշտպանությանը նվիրված բողոքի ցույցերը, Ցեղասպանության և Հրանտ Դինքի մահվան տարելիցներին նվիրված միջոցառումները, Վեյկ ան Զեեի շախմատային գերմրցաշարի պարբերական լուսաբանումը և այլն: Գրեթե բոլոր առաջատար լրատվական կայքերն ու մամուլի մասայական ինֆորմացիայի միջոցները համագործակցում են «Նիդերլանդական Օրագրի» հետ, փոխանակում հոդվածներ:

 

<< 1 | 2 | 3 | 4